Çek nasıl doldurulur? Alanlar, ibraz süresi ve karşılıksız çek

Çek nasıl doldurulur?

Çek doldururken yapraktaki boş yerlere düzenleme (keşide) yerini ve tarihini, tutarı rakamla ve yazıyla, kime ödeneceğini (lehtar) yazar ve çeki kendi elinle imzalarsın; banka adı, hesap ve seri numarası ile karekod yaprakta basılı gelir. Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 780. maddesindeki bilgilerden biri eksik olan kâğıt, kanunun saydığı istisnalar dışında çek sayılmaz (madde 781). Rakamla ve yazıyla tutar farklıysa yazıyla yazılan geçerlidir (madde 676 ve 818).

1. Düzenleme yerini ve tarihini yaz. İleri bir tarih yazarsan çek, 31.12.2028'e kadar o tarihten önce bankaya ibraz edilemez.
2. "Emrine" yazan satıra alacaklının adını ya da unvanını yaz.
3. Tutarı rakamla, başına ve sonuna # koyarak yaz.
4. Tutarı yazıyla, kuruşuyla birlikte yaz.
5. Şirket adına imzalıyorsan adını soyadını çekin üzerine açıkça yaz (5941 sayılı Çek Kanunu madde 2/8).
6. Kendi elinle imzala; kaşe tek başına imza yerine geçmez (TTK 756 ve 818).
7. Koçana tarih, tutar ve lehtarı not et; çekin fotoğrafını sakla.

Çek nedir, senetten farkı ne?

Çek, hesap sahibinin (keşidecinin) bankasına, çekte yazan tutarı lehtara ya da onun emrine ödemesi için verdiği yazılı emirdir. Türkiye'de ödenecek çekte ödeyen (muhatap) ancak bir banka olabilir (TTK 782). Senette (bonoda) ise ödemeyi senedi imzalayan borçlu kendisi yapar. Kısa tanım çek sözlük sayfamızda.

Senedi alan alan nasıl dolduracağını senet nasıl doldurulur yazımızda anlattık.

Çekte bulunması zorunlu bilgiler nelerdir?

TTK 780'e göre çekte sekiz bilgi bulunur. Çoğunu banka basar; sen düzenleme yerini ve tarihini, tutarı ve imzanı eklersin.

Düzenleme yeri boşsa çek, düzenleyenin adının yanında yazan yerde düzenlenmiş sayılır (madde 781/3); düzenleme tarihi ya da imza eksikse kâğıt çek sayılmaz. Yaprakta ayrıca hesap numarası, şube adı, hesap sahibinin adı ya da unvanı, vergi kimlik numarası, T.C. kimlik ya da MERSİS numarası ve çekin basım tarihi yer alır; çeki hesap sahibinden başkası düzenliyorsa onun T.C. kimlik numarası da yazılır (Çek Kanunu madde 2/7).

Çek adım adım nasıl yazılır? (örnekle)

Bursa'daki bir hırdavatçı, ambalaj tedarikçisine olan 25.000,50 TL borcunu 27.11.2026 tarihli bir çekle ödeyecek. Çek şöyle doldurulur:

• Lehtarı boş bırakma. Kimin lehine düzenlendiği yazılmayan çek hamiline yazılı çek sayılır (TTK 785/3); kaybolursa ya da çalınırsa eline geçiren kişi onu bankaya ibraz edebilir. Çek Kanunu hamiline çekin, üzerinde "hamiline" basılı ayrı yapraklarla düzenlenmesini ister ve bu yaprak kullanılmadan hamiline çek düzenleyene idari para cezası öngörür (madde 2/6 ve 7/9). Tartışmaya yer bırakmamak için lehtarı her zaman yaz.
• Yazıyı kuruşuyla tamamla. Yazıyla "yirmi beş bin Türk lirası" deyip kuruşu unutursan çekin tutarı 25.000,00 TL olur.
• Faiz yazma. Çeke yazılan faiz şartı yazılmamış sayılır (TTK 786).
• Hatalı yaprağı düzeltme, yenisini yaz. Çekin metni değiştirilirse değişiklikten önce imza atanlar eski metne göre sorumlu olur (TTK 748 ve 818); üzerinde oynanmış çek tartışma çıkarır. Hatalı yaprağa "iptal" yazıp sakla, koçana not düş.
• Postayla ya da kuryeyle gönderiyorsan çiz. Ön yüzüne iki paralel çizgi çekilen çeki banka yalnız bir bankaya ya da kendi müşterisine öder (TTK 803 ve 804); "hesaba geçirilecektir" yazılan çek nakit ödenmez, hesaba geçirilir (madde 805).

Çek ibraz süresi kaç gün?

Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, başka bir yerde ödenecekse 1 ay içinde bankaya ibraz edilmelidir; süre çekte yazan düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK 796). Son gün pazara ya da başka bir tatil gününe denk gelirse süre ilk iş gününe uzar (madde 816).

Örnekteki çek Bursa'da düzenlendi ve Bursa'daki şubede ödenecek: ibraz süresi 28.11.2026'da başlar, 07.12.2026 pazartesi günü biter. Kanun "aynı yer"in il mi ilçe mi olduğunu ayrıca tanımlamaz; emin değilsen çeki 10 gün içinde ibraz et.

İleri tarihli çek, tarihinden önce bankaya verilebilir mi?

Hayır. 26.10.2026 itibarıyla yürürlükte olan Çek Kanunu geçici 3. maddesine göre 31.12.2028'e kadar çekin, üzerinde yazan düzenleme tarihinden önce ödenmek için bankaya ibrazı geçersizdir. Bu süre birkaç kez uzatıldı; son olarak 7566 sayılı Kanun'la (Resmî Gazete, 19.12.2025) 2028 sonuna çekildi. Uygulamada "vadeli çek" denen ileri tarihli çekte bu yüzden üzerindeki tarih vade gibi işler. Bu çekle hukuki takip yapabilmek için de çekin, üzerindeki tarihe göre ibraz süresi içinde bankaya verilmesi ve "karşılıksızdır" işlemi görmesi şarttır (madde 3/8).

Çekin basım tarihine de bak: basım tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmeyen çekte bankanın aşağıda anlatılan yasal ödeme sorumluluğu sona erer (madde 3/9).

Karşılıksız çek ne olur?

Süresinde bankaya verilen çekin karşılığı hesapta yoksa banka yasal sorumluluk tutarını öder ve hamilin talebiyle çekin arkasına "karşılıksızdır" şerhi düşer. Çekin karşılıksız kalmasına sebep olan kişiye, hamilin şikâyeti üzerine her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası ile çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı verilir (Çek Kanunu madde 5); hamil kalan alacağı için çeki yazana ve ciro edenlere başvurabilir (TTK 808).

Çek elindeyse ne yapmalısın?

1. Süresinde ibraz et. Süresinde ibraz edilmeyen çekte, çeki yazana ve ciro edenlere çekten doğan başvuru hakkı kullanılamaz (TTK 808); Çek Kanunu'ndaki ceza da yalnız süresinde ibraz edilen çek için işler (madde 5/1).
2. "Karşılıksızdır" işlemini iste. Banka çekin arkasına ibraz tarihini, hesabın durumunu, ödediği tutarı ve karşılıksız kalan tutarı yazar; sen ve banka yetkilisi imzalarsınız. İmzalamazsan işlem yapılmaz (madde 3/4).
3. Bankanın ödemesini al. Hesapta hiç para olmasa bile banka, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için yasal tutara kadar öder; çek bedeli bu tutardan azsa bedelin tamamını öder (madde 3/3). Tutar her yıl Ocak ayında Merkez Bankasınca belirlenir; 2026 yılı için 30.01.2026'dan beri 16.350 TL'dir (Tebliğ 2026/4). Örnekteki 25.000,50 TL'lik çekin karşılığı hiç yoksa banka 16.350,00 TL öder, şerhe karşılıksız kalan 8.650,50 TL yazılır. Banka böyle kısmi bir ödeme yaptığında sana çekin önlü arkalı onaylı fotokopisini ücretsiz verir; çeki yazana ve ciro edenlere başvuru, icra takibi ve şikâyet bu fotokopiyle yapılabilir (madde 3/6).
4. Kalanı iste. Kalan bedelin yanında ibraz gününden itibaren faizini, giderleri ve bedelin binde üçünü aşmayan komisyonu isteyebilirsin (TTK 810). Kambiyo senetlerine özgü icra takibi çek için de açıktır (İcra ve İflas Kanunu madde 167). Başvuru hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yılda zamanaşımına uğrar (TTK 814).
5. İstersen şikâyet et. Ceza davası yalnız hamilin şikâyetiyle açılır ve icra mahkemesinde görülür (Çek Kanunu madde 5/1). Şikâyet hakkı süreyle sınırlıdır; geciktirme.

Karşılıksız çekte kim sorumlu, ne olur?

• Karşılığı hesapta bulundurmakla yükümlü olan, çek hesabı sahibidir; şirket çekinde mali işleri yürüten yönetim organı üyesi, böyle biri belirlenmemişse yönetim organındaki kişiler yükümlüdür (madde 5/2).
• Her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası; ceza çekin karşılıksız kalan tutarından az olamaz, ödenmezse doğrudan hapse çevrilir (madde 5/1 ve 5/11).
• Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı; yargılama sürerken de tedbir olarak konur (madde 5/1).
• Ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz (madde 5/10).
• Karşılıksız kalan bedelin yüzde onunu ödeme ve hamilin zararını karşılama yükümlülüğü (TTK 783/3).
• Karşılıksız kalan bedel, kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyen ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenirse dava düşer, hüküm verilmişse bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar; şikâyetten vazgeçilirse de böyledir (Çek Kanunu madde 6).

Çek nasıl ciro edilir?

Ciro, çekin arkasına imza atarak onu başkasına devretmektir. Yalnız imzanı atarsan beyaz ciro olur; imzanın üstüne devrettiğin kişinin adını da yazarsan kime verdiğin belli olur (TTK 683; çeke 818. maddeyle uygulanır). Ciro kayıtsız şartsız olmalıdır: eklediğin şart yazılmamış sayılır, tutarın bir kısmını ciro edemezsin (madde 789). Ayrıntı için ciro sözlük sayfamıza bakabilirsin.

• Ciro ettiğin çek ödenmezse, aksi yazılmadıkça sen de sorumlusun (TTK 685 ve 818). Kime, hangi gün ciro ettiğini kaydet.
• Ciroyla gelen çeki alırken arkadaki imza zincirine bak: cirolar birbirini kesintisiz izliyorsa çeki elinde tutan yetkili hamil sayılır (madde 790).
• İbraz süresi geçtikten, protesto çekildikten ya da banka "karşılıksızdır" diye yazdıktan sonra yapılan ciro, yalnız alacağın temliki sonucunu doğurur (madde 793).
• "Emre yazılı değildir" kaydı olan çek ciroyla değil, ancak alacağın temlikiyle devredilir (madde 788/2).

Karekodlu çek nedir?

Karekodlu çek, ön yüzünde bankanın bastığı bir karekod ve seri numarası bulunan çektir; ikisi de 15.07.2016 tarihli 6728 sayılı Kanun'la çekin zorunlu bilgileri arasına girdi (TTK 780/1). Karekod okutulunca çek hesabı sahibinin adı ya da unvanı, son beş yılda "karşılıksızdır" işlemi görüp hâlâ ödenmemiş çeklerinin adedi ve tutarı, hakkında çek hesabı açma yasağı olup olmadığı ve çek yaprağında tedbir kaydı bulunup bulunmadığı gibi bilgilere ulaşılır (madde 780/2). Sistemi Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi kurar (madde 780/3).

Çeki almadan önce karekodu okutup çek hesabı sahibinin geçmişine bakmak karşılıksız çek riskini azaltır. Sorguyu nereden ve hangi ücretle yapabileceğini bankana sorabilirsin.

İşletmede çek takibi nasıl yapılır?

Çek takibinin özü, her çekin bugün nerede olduğunu ve hangi gün ne yapman gerektiğini bilmektir. Aldığın ve verdiğin çekleri ayrı listede, ayrı toplamla izle:

• Aldığın çek: banka, şube, çek no, keşideci, tutar, düzenleme tarihi ve ibraz son günü. Ciroyla geldiyse keşidecinin müşterin olmadığını not et.
• Verdiğin çek: hangi hesaptan, hangi gün çıkacağı; o gün hesapta karşılığı hazır olmalı.
• Ciro ettiğin çek: kime verdiğin; tahsil edildiğini öğrenene kadar listeden silme.
• Fotoğraf: çekin önlü arkalı fotoğrafı, elinden çıktıktan sonra bilgilerine ulaşmanın yoludur.

Birkaç çeki tek bir vadeyle konuşmak için ortalama vade hesaplama aracını kullanabilirsin.

Uygun Muhasebe'nin Çek-Senet bölümünde aldığın çek, müşterinin borcunu ve faturanın kalanını o gün düşürür; tahsile ya da teminata verme, tahsil, ciro ve karşılıksız adımlarını tarihiyle işlersin. Karşılıksız çıkan çekte olay gününe ters kayıt yazılır, müşteri yeniden borçlanır; ciro ettiğin çek döndüyse tedarikçine olan borcun da geri gelir. Aynı bankanın aynı numaralı çeki ikinci kez girilince uyarı çıkar, 7 gün içinde vadesi gelenler panoda görünür. Ayrıntılar çek senet takip programı sayfamızda.

Bu yazı genel bilgi içindir; vergi ve hukuk kararlarında mali müşavirine danış. Mevzuat değiştikçe yazıyı güncelliyoruz; güncelleme tarihi başlığın altında.