KDV kısaca nedir?
Katma değer vergisi (KDV), mal ve hizmet satışlarında bedelin üzerine eklenen bir tüketim vergisidir. Verginin hesaplandığı tutara matrah denir. 3065 sayılı KDV Kanunu'nun 20. maddesine göre matrah, satışın karşılığında alınan bedeldir; 25. maddeye göre hesaplanan KDV'nin kendisi matraha girmez. Yani vergi her zaman vergisiz tutar üzerinden hesaplanır.
Bu yüzden KDV hesabında üç rakam birbirine bağlıdır: KDV hariç tutar (matrah), KDV ve ikisinin toplamı. Birini ve oranı biliyorsan öbür ikisini bulursun. Aşağıda kısa yolları, çok satırlı faturada işin nasıl değiştiğini ve kuruş farklarının nereden çıktığını örneklerle anlatıyoruz.
2026'da geçerli KDV oranları
KDV Kanunu'nun 28. maddesi oranları belirleme yetkisini Cumhurbaşkanına verir; uygulanan oranlar 2007/13033 sayılı Karar'da ve ekindeki listelerde yazılıdır. Son genel oran değişikliği 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla 10.07.2023'te yürürlüğe girdi: genel oran %18'den %20'ye, (II) sayılı listenin oranı %8'den %10'a çıktı, %1 oran değişmedi. Gelir İdaresi'nin güncel derlemesine göre oranlar şöyle dağılır:
| Oran | Nerede | Genel örnekler |
|---|---|---|
| %1 | (I) sayılı liste | Temel gıdaların çoğu (ekmek ve unlu mamuller, süt ürünleri, sebze ve meyve, bakliyat, et), basılı gazete ve dergi, cenaze hizmetleri |
| %10 | (II) sayılı liste | Giyim ve ev tekstili, ayakkabı ve çanta, basılı kitap, okul defteri, kurşun kalem ve silgi gibi kırtasiye, lokanta, kafe ve pastanede verilen yeme-içme hizmeti, otelde geceleme, hekimlerin muayene ve tedavi hizmetleri, diş fırçası ve macunu |
| %20 | Listelerde olmayan her şey | Sabun, şampuan, deterjan, tuvalet kâğıdı (10.07.2023'ten beri), elektronik ortamda satılan e-kitap ve e-gazete, lokantada alkollü içeceğe düşen kısım, danışmanlık gibi listede sayılmayan hizmetler |
KDV dahil ve KDV hariç hesaplama: kısa yollar
Her oran için üç işlem yeter. Son sütun, KDV dahil tutarın içindeki KDV'yi tek bölmeyle verir: içindeki KDV = KDV dahil tutar × oran ÷ (100 + oran). %20'de bu 20 ÷ 120, yani altıda birdir.
| Oran | Hariçten dahile | Dahilden hariçe | Dahil tutarın içindeki KDV |
|---|---|---|---|
| %20 | × 1,20 | ÷ 1,20 | ÷ 6 (altıda biri) |
| %10 | × 1,10 | ÷ 1,10 | ÷ 11 (on birde biri) |
| %1 | × 1,01 | ÷ 1,01 | ÷ 101 (yüz birde biri) |
KDV dahil fiyat hesaplama
KDV hariç tutarı 1 artı oranın yüzdesiyle çarp. KDV hariç 25.000,50 TL'lik işte %20 KDV 5.000,10 TL, KDV dahil fiyat 25.000,50 × 1,20 = 30.000,60 TL'dir.
KDV hariç hesaplama
Müşteriden KDV dahil 30.000,60 TL aldın, oran %20. İçindeki KDV 30.000,60 ÷ 6 = 5.000,10 TL; KDV hariç tutar 30.000,60 − 5.000,10 = 25.000,50 TL.
Sık yapılan hata: KDV dahil tutardan %20 düşmek. 30.000,60 × 0,80 = 24.000,48 TL eder; gerçek matrahtan 1.000,02 TL eksik. Çünkü %20, KDV dahil tutarın değil KDV hariç tutarın yüzdesidir.
Fiyatı geriye doğru da kurabilirsin. Pazaryerinde ürünün 1.499,90 TL görünsün istiyorsan ve oran %20 ise KDV hariç fiyatın 1.499,90 ÷ 1,20 = 1.249,92 TL, KDV'si 249,98 TL olur.
Örnek hesaplar tablosu
Tablodaki rakamlar yukarıdaki aracın kullandığı kodla hesaplandı; aynı tutarı ve oranı araca yazarsan aynı sonucu görürsün.
| Girdiğin tutar | Oran | KDV hariç | KDV | KDV dahil |
|---|---|---|---|---|
| 25.000,50 TL (hariç) | %20 | 25.000,50 TL | 5.000,10 TL | 30.000,60 TL |
| 1.499,90 TL (dahil) | %20 | 1.249,92 TL | 249,98 TL | 1.499,90 TL |
| 4.750,00 TL (hariç) | %10 | 4.750,00 TL | 475,00 TL | 5.225,00 TL |
| 3.300,00 TL (dahil) | %10 | 3.000,00 TL | 300,00 TL | 3.300,00 TL |
| 12.480,00 TL (hariç) | %1 | 12.480,00 TL | 124,80 TL | 12.604,80 TL |
| 505,00 TL (dahil) | %1 | 500,00 TL | 5,00 TL | 505,00 TL |
KDV tutarından matrah bulma
Elinde yalnız KDV tutarı varsa (ör. silik bir fişte yalnız KDV satırı okunuyorsa) matrahı şöyle bulursun: matrah = KDV × 100 ÷ oran.
- %20'de KDV 4.500,00 TL ise matrah 4.500,00 × 5 = 22.500,00 TL, toplam 27.000,00 TL.
- %10'da KDV 750,00 TL ise matrah 750,00 × 10 = 7.500,00 TL, toplam 8.250,00 TL.
- %1'de KDV 12,50 TL ise matrah 12,50 × 100 = 1.250,00 TL, toplam 1.262,50 TL.
Bu hesap yaklaşıktır, çünkü KDV kuruşa yuvarlanır ve birden çok matrah aynı KDV'yi verir. %20'de 1.666,63 TL ile 1.666,67 TL arasındaki beş tutarın hepsinin KDV'si 333,33 TL'dir. %1'de aralık 1 TL'ye yaklaşır: 1.249,50 TL ile 1.250,49 TL arasındaki her tutarın KDV'si 12,50 TL'dir. Belgede KDV hariç tutar ya da toplam yazıyorsa onu esas al; toplamı biliyorsan matrah = toplam − KDV, kuruşu kuruşuna doğrudur.
Çok satırlı ve iskontolu faturada KDV
Faturada KDV genellikle her satır için ayrı hesaplanıp toplanır (Uygun Muhasebe de böyle yapar); satırların oranı farklı olabilir. İskontolar KDV'den önce düşülür: KDV Kanunu'nun 25. maddesine göre faturada gösterilen, ticari teamüllere uygun iskontolar matraha dahil değildir. Tersine, 24. maddeye göre satıcının alıcının gösterdiği yere kadar yaptığı taşıma, yükleme ve boşaltma giderleri, ambalaj giderleri, vade farkı ve kur farkı matraha eklenir ve KDV'ye girer.
Örnek: Üç satırlı bir fatura. Birinci satırda %10 satır iskontosu var, faturanın altında da 100,00 TL indirim yapıyorsun.
| Satır | Satır tutarı | İndirim payı | Matrah | Oran | KDV |
|---|---|---|---|---|---|
| 10 adet × 125,00 TL, %10 iskonto | 1.125,00 TL | 71,80 TL | 1.053,20 TL | %20 | 210,64 TL |
| 4 adet × 87,50 TL | 350,00 TL | 22,34 TL | 327,66 TL | %10 | 32,77 TL |
| 2 adet × 45,90 TL | 91,80 TL | 5,86 TL | 85,94 TL | %1 | 0,86 TL |
| Toplam | 1.566,80 TL | 100,00 TL | 1.466,80 TL | 244,27 TL |
Uygun Muhasebe fatura altı indirimi satırlara tutarları oranında dağıtır: 1.125,00 TL'lik satır, 1.566,80 TL'lik toplamın yaklaşık %71,8'i olduğu için indirimin 71,80 TL'sini alır. Fatura toplamı 1.466,80 + 244,27 = 1.711,07 TL olur. Fatura altı indirim olmasaydı KDV 260,92 TL, fatura 1.827,72 TL olurdu; indirim matrahla birlikte KDV'yi de 16,65 TL düşürdü. Faturanın altında matrah ve KDV oran oran ayrı gösterilir. Satır iskontosunu önceden görmek için iskonto hesaplama aracını, faturada bulunması gereken bilgiler için fatura nasıl kesilir yazımızı kullanabilirsin.
Tevkifatlı faturada KDV
Bazı işlerde alıcı, KDV'nin bir kısmını satıcıya ödemez; kendisi beyan edip yatırır. Buna tevkifat denir. Hesap normal KDV ile başlar, tevkif edilen kısım fatura toplamından düşülür.
Örnek: KDV mükellefi bir şirkete 20.000,00 TL'lik temizlik hizmeti, %20 KDV, 9/10 tevkifat. KDV 4.000,00 TL; alıcının beyan edeceği kısım 3.600,00 TL; satıcının tahsil edeceği KDV 400,00 TL; fatura toplamı 20.400,00 TL. Türlere göre oranları KDV tevkifatı hesaplama aracında seçebilirsin.
Kısmi tevkifat, işin KDV dahil bedeli o yılın fatura düzenleme sınırını aşmıyorsa uygulanmaz; aşarsa tutarın tamamına uygulanır. Hangi alıcının tevkifat yapacağı da işin türüne göre değişir. Faturayı kesmeden önce mali müşavirine sor.
Yuvarlama ve kuruş farkı
KDV kuruşa yuvarlanır; araç ve Uygun Muhasebe yarım kuruşu yukarı yuvarlar (2,005 TL, 2,01 TL olur). Kuruş farkları genellikle iki yerde karşına çıkar.
Satır satır toplam
Üç satırın her biri KDV hariç 10,03 TL, oran %20 olsun. Her satırın KDV'si 2,006 TL, yuvarlanınca 2,01 TL; faturada toplam KDV 6,03 TL olur. Toplam 30,09 TL üzerinden tek seferde hesaplasan 6,018, yani 6,02 TL bulursun. Faturayı kontrol ederken satırların KDV'sini topla.
Tutmayan KDV dahil fiyatlar
Araç, KDV dahil 99,99 TL'yi %20'de 83,33 TL matrah ve 16,66 TL KDV olarak ayırır; KDV'yi farktan bulur. Faturada ise KDV matrahtan hesaplanır: 83,33 TL'nin %20'si 16,666, yani 16,67 TL'dir ve fatura 100,00 TL çıkar. 83,32 TL'de fatura 99,98 TL olur. %20'de 99,99 TL'yi veren bir matrah yoktur; KDV dahil tutarların yaklaşık altıda biri böyledir (0,03 TL, 0,09 TL, 0,15 TL gibi altı kuruş arayla).
Uygun Muhasebe, pazaryeri siparişini faturaya çevirirken birim fiyatı müşterinin ödediği KDV dahil tutardan bulur. Tutmayan tutarda bir kuruş aşağısını alır; fatura müşterinin ödediğinden fazla çıkmaz. Fatura toplamı siparişte ödenen tutardan satır başına bir kuruştan fazla ayrılırsa siparişte uyarı görürsün ve o taslak toplu onaylanmaz.
Programda KDV hesabı
Uygun Muhasebe'de fatura keserken satır iskontosu, fatura altı indirim ve tevkifat yukarıdaki kurallarla satır satır hesaplanır. Gider fişini kaydederken KDV dahil tutarı yazarsın, içindeki KDV ayrılır. Fişte birden çok oran varsa (market fişinde %1'lik ekmekle %20'lik deterjan gibi) "Oranlara ayır" ile tutarları oran oran yazarsın; "Oranlara bölerek kaydet" işaretliyken her oran ayrı gider satırı olur. KDV raporu ay ay hesaplanan ve indirilecek KDV'yi, oran bazında özeti ve belge dökümünü verir; Excel'e alıp mali müşavirine iletebilirsin.