Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama

Kıdem tazminatına hak kazanma şartları

Kıdem tazminatının dayanağı 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun 14. maddesidir. 4857 sayılı İş Kanunu eski kanunun bütün maddelerini kaldırdı, yalnız bu maddeyi yürürlükte bıraktı. Tazminat için iki şart birlikte aranır: çalışan aynı işverende en az bir tam yıl çalışmış olmalı ve iş sözleşmesi aşağıdaki yollardan biriyle bitmelidir.

• İşveren çıkarırsa: İşveren sözleşmeyi, İş Kanunu'nun 25. maddesinin II numaralı bendindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller dışında bir sebeple bitirirse. Kanun yalnız bu bendi dışarıda bırakır; iş azaldığı için ya da 25. maddenin sağlık veya zorlayıcı sebep bentlerine dayanılarak çıkarılan çalışan da tazminat alır.
• Çalışan haklı nedenle ayrılırsa: İş Kanunu'nun 24. maddesindeki sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller (ör. ücretin kanuna ya da sözleşmeye uygun ödenmemesi) ya da zorlayıcı sebeplerle ayrılma.
• Askerlik: Muvazzaf askerlik hizmeti için ayrılma.
• Emeklilik: Yaşlılık, emeklilik ya da malullük aylığı veya toptan ödeme almak için ayrılma. Çalışan, hakkı doğduğunu ve kuruma başvurduğunu belgelemelidir.
• Yalnız yaşı bekleyen çalışan: Emeklilik için gereken sigortalılık süresini ve prim gün sayısını doldurup yalnız yaş şartını bekleyen çalışan kendi isteğiyle ayrılırsa.
• Evlilik: Kadın çalışan evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılırsa.
• Ölüm: Çalışan ölürse tazminat yasal mirasçılarına ödenir.

İstifa bu listede yok; bu yüzden genel kural olarak istifa eden çalışana kıdem tazminatı ödenmez. Kanun, aynı işverende arayla geçen çalışma sürelerini birleştirerek hesaplar; aynı kıdem süresi için ise bir defadan fazla tazminat ödenmez. Önceki ayrılışın nasıl olduğu bu birleştirmeyi etkileyebilir; böyle bir çalışanda hesabı mali müşavirinle birlikte yap. Maddenin tam metni 1475 sayılı Kanun sayfasında.

Giydirilmiş brüt ücret: hesaba hangi ödemeler girer?

Tazminat çalışanın son brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Kanun, ücrete ek olarak sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatlerin de hesaba katılmasını ister. Bu toplama uygulamada giydirilmiş brüt ücret denir. İş Kanunu'nun 17. maddesi aynı kuralı ihbar tazminatı için de koyar. Hesaba giren tipik ödemeler:

• Her ay düzenli ödenen yol ve yemek parası,
• Her ay ödenen sabit prim,
• Yılda bir ya da birkaç kez ödenen ikramiye: uygulamada son bir yılda ödenen toplam 12'ye bölünüp aylığa çevrilir; araca bu aylık tutarı yazarsın,
• Sözleşmede yazılı, sürekli verilen başka parasal menfaatler.

Örnek: Brüt maaşı 38.000,00 TL olan çalışana her ay 1.500,00 TL yol ve 1.000,00 TL yemek parası ödüyorsun. Giydirilmiş brüt ücret 40.500,00 TL olur. Hesaplama aracında brüt maaşa 38.000, düzenli ek ödemelere 2.500 yazarsın.

Ücret sabit değilse (parça başı, götürü ya da yüzde usulü), kanun son bir yılda ödenen ücretin o sürede çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalamayı esas alır. Bu durumda araca o günlük ortalamanın 30 günlük karşılığını yaz.

Kıdem tazminatı tavanı 2026

Bir hizmet yılı için ödenecek kıdem tazminatı, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek en yüksek emeklilik ikramiyesini geçemez. Bu tutar memur maaş katsayılarıyla hesaplandığı için Ocak ve Temmuz'da değişir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yayımladığı kıdem tazminatı tavanı tablosuna göre son dönemlerin tavanları:

Hangi tavanın uygulanacağını işten ayrılış tarihi belirler; hesaplama aracı da tavanı çıkış tarihine göre seçer. Tavan yalnız kıdem tazminatını sınırlar, ihbar tazminatında tavan yoktur.

Örnek: 01.07.2019'da işe giren, giydirilmiş brüt ücreti 80.000,00 TL olan çalışan. Ücret tavanı aştığı için hesap tavanla yapılır:

Bir ay sonra ayrılmak brüt tazminatı 67.611,86 TL artırdı. Bunun yalnız 6.144,16 TL'si fazladan çalışılan aydan geliyor; kalan 61.467,70 TL, 7 yılın tamamına uygulanan yeni tavanın farkı.

İhbar süreleri ve ihbar tazminatı hesaplama

Belirsiz süreli iş sözleşmesini bitirmek isteyen taraf bunu karşı tarafa önceden bildirir. İş Kanunu'nun 17. maddesindeki süreler en kısa sürelerdir, sözleşmeyle uzatılabilir; araç kanundaki süreyi kullanır. Bildirim süresine uymayan taraf, o sürenin ücreti kadar ihbar tazminatı öder. Araç tutarı giydirilmiş brüt ücreti 30'a bölüp bildirim günüyle çarparak bulur. Tablodaki tutarlar giydirilmiş brüt ücreti 45.000,00 TL olan çalışan içindir:

• Süreyi çalıştırmak: Bildirimi yapıp süreyi çalıştırırsan ihbar tazminatı doğmaz. Bu sürede çalışana yeni iş araması için iş saatleri içinde, günde en az 2 saat ücretli izin verirsin. Çalışan isterse sana bildirerek bu saatleri birleştirir ve ayrılmadan önceki günlerde toplu kullanır; izni vermezsen o sürenin ücretini ödersin (m.27).
• Peşin ödemek: İşveren bildirim süresinin ücretini peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen bitirebilir.
• Yıllık izinle karıştırmamak: İşveren feshinde bildirim süresi ve iş arama izni, yıllık izinle iç içe kullandırılamaz (m.59).
• Haklı nedenle derhal fesih: 24. ve 25. maddelerdeki hâllerde taraflar bildirim süresini beklemeden sözleşmeyi bitirebilir; bu durumda ihbar tazminatı söz konusu olmaz.

Kanunun tam metni için 4857 sayılı İş Kanunu sayfasına bakabilirsin.

Kıdem ve ihbar tazminatından hangi kesintiler yapılır?

SGK primi, 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesi gereği iki tazminattan da kesilmez. Kıdem tazminatının gelir vergisi istisnası Gelir Vergisi Kanunu'nun 25. maddesinden gelir ve 1475 sayılı Kanun'a göre ödenmesi gereken tutarı kapsar. Kanuni tutarın üstünde bir ödeme yapacaksan vergisini önceden mali müşavirine sor. Damga Vergisi Kanunu'nun (1) sayılı tablosu hizmet karşılığı ödenen tazminatları da sayar; binde 7,59 damga vergisi iki tazminatın brüt tutarından kesilir.

İhbar tazminatı vergide ücret gibi işlem görür: Gelir Vergisi Kanunu'nun 61. maddesine göre bir ödemenin tazminat adıyla yapılması onun ücret niteliğini değiştirmez. Gelir vergisi çalışanın yıl başından beri biriken matrahına göre dilim dilim hesaplanır. Araç bu birikimi bilemediği için 2026 ücret tarifesinin ilk dilimi olan %15'le tahmin eder. 2026'da biriken matrah 190.000 TL'yi geçince oran %20'ye çıkar ve kesinti artar: 63.000,00 TL brüt ihbar tazminatında ilk dilimle 9.450,00 TL olan gelir vergisi, tutarın tamamı %20 diliminde kalırsa 12.600,00 TL olur. Ayrılık ayında son maaştan artan asgari ücret istisnası ise kesintiyi azaltabilir; nasıl uygulandığı aşağıda. Kesin tutarı bordroyu hazırlayan mali müşavirin hesaplar.

Ayrılık ayında maaşta kullanılamayan asgari ücret istisnası

Ücretin asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisinden (Gelir Vergisi Kanunu m.23/18) ve damga vergisinden (Damga Vergisi Kanunu'na ekli (2) sayılı tablo, IV/34) istisnadır. İstisna aylıktır: ödemenin yapıldığı ayın brüt asgari ücretiyle hesaplanır ve o ay asgari ücretin vergisini geçemez. Ay içinde işten ayrılan çalışanın eksik günlü (kıst) son maaşına da istisna gün sayısına bölünmeden, tam uygulanır (Gelir İdaresi, 2026 Ücret Geliri Vergi Rehberi). Kıst maaşın vergisi istisnadan küçükse istisnanın bir kısmı o ay kullanılmadan kalır.

Gelir İdaresi Başkanlığı Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı'nın 13.12.2023 tarihli, E-90792880-155.01.05.02[DMG1-103]-584403 sayılı özelgesine göre kalan istisna aynı ay ödenen tazminatlara şöyle uygulanır:

• Gelir vergisi: İhbar tazminatı ücret sayıldığı için son maaşla aynı kümülatif matrahta vergilendirilir. Maaşa tamamı uygulanamayan gelir vergisi istisnasının kalanı, o ayın istisna tutarını aşmamak kaydıyla ihbar tazminatının vergisinden düşülür. Kanuni tutardaki kıdem tazminatı zaten gelir vergisinden istisna olduğu için bu hesap ona uygulanmaz.
• Damga vergisi: Maaş ile ihbar ve kıdem tazminatı ayrı kâğıtlarda (ayrı bordro ya da ödeme belgesinde) düzenlenmişse, maaşa tamamı uygulanamayan damga vergisi istisnasının kalanı iki tazminatın damga vergisinden düşülür.

Örnek: 01.02.2022'de işe giren, brüt maaşı 40.000,00 TL olan çalışan 05.03.2026'da bildirim süresi verilmeden çıkarılıyor. Mart'ın 5 günü için kıst maaşı 6.666,67 TL brüttür. Bu maaşın 850,00 TL gelir vergisi ve 50,60 TL damga vergisi istisnaya girer, maaştan vergi kesilmez. Mart 2026'nın tam istisnası 4.211,33 TL gelir vergisi ve 250,70 TL damga vergisi olduğu için 3.361,33 TL gelir vergisi ve 200,10 TL damga vergisi istisnası artar:

Bu sayfadaki araç istisnayı tazminata uygulamaz: ayrılık ayının maaşını ve yılın birikmiş matrahını bilmediği için kesintiyi istisnasız gösterir. Ay sonunda ayrılan ve son maaşı asgari ücret ya da üstünde olan çalışanda istisna maaşta tükenir, aracın sonucu değişmez. Ayın ilk günlerinde ayrılan ve kıst maaşı asgari ücretin altında kalan çalışanda gerçek kesinti araçtakinden az olur. Bu kural tazminatın son maaşla aynı ay ödendiği durum içindir; tazminatı sonraki bir ay ödeyeceksen hesabı mali müşavirinle yap.

Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama örnekleri

Araç kıdem tazminatını şöyle bulur: esas ücret × tam yıl + esas ücret × artan ay / 12 + esas ücret × artan gün / 365. Esas ücret, giydirilmiş brüt ücret ile tavandan küçük olanıdır. Aşağıdaki dört çalışanın rakamları bu sayfadaki hesaplama aracıyla, 2026 oranlarıyla bulundu. İhbar tazminatı, işverenin bildirim süresi vermeden çıkardığı varsayımıyla yazıldı. Araç giriş ve çıkış gününü de çalışılmış sayar.

3 numaralı çalışanın kıdem tazminatı adım adım: 3 tam yıl için 40.500,00 × 3 = 121.500,00 TL; artan 5 ay için 40.500,00 × 5 / 12 = 16.875,00 TL; artan 14 gün için 40.500,00 × 14 / 365 = 1.553,42 TL. Toplam 139.928,42 TL brüt; binde 7,59 damga vergisi olan 1.062,06 TL düşülünce net 138.866,36 TL kalır.

4 numaralı çalışanın giydirilmiş ücreti 90.000,00 TL olsa da kıdem tazminatı 73.729,87 TL tavanla hesaplanır. İhbar tazminatı ise tavansız, 90.000,00 TL üzerinden: 90.000,00 / 30 × 56 = 168.000,00 TL.

Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplarken sık yapılan hatalar

1. Net maaşla hesaplamak. Tazminat brüt ücretle hesaplanır; net maaşı yazarsan tutar düşük çıkar. Yalnız neti biliyorsan önce netten brüte maaş hesaplama aracıyla brütü bul.
2. Yol, yemek ve primi unutmak. Düzenli ek ödemeler hem kıdem hem ihbar tazminatına girer.
3. Yanlış dönemin tavanını kullanmak. 01.01.2026 – 30.06.2026 arasında ayrılana 64.948,77 TL, 01.07.2026 – 31.12.2026 arasında ayrılana 73.729,87 TL uygulanır. Tavanı ihbar tazminatına uygulamak da hatadır.
4. Çıkış tarihini yanlış yazmak. Bildirim verip süreyi çalıştırdıysan sözleşme sürenin sonunda biter. Çıkış tarihi bildirim günü değil, sözleşmenin sona erdiği gündür.
5. İhbarı yalnız işverenin borcu sanmak. Haklı bir nedeni olmadan, bildirim süresine uymadan işi bırakan çalışan da işverene ihbar tazminatı öder.
6. Kullanılmamış yıllık izni atlamak. Sözleşme hangi nedenle biterse bitsin, hak edilip kullanılmayan izin günlerinin ücreti son ücretle ödenir (İş Kanunu m.59). Toplam kaç gün hak ettiğini yıllık izin hesaplama aracıyla bulur, kullanılan günleri düşersin; bu tutar tazminat aracına dahil değildir.
7. Ödemeyi geciktirmek. Zamanında ödenmeyen kıdem tazminatı için açılan davada hâkim, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder. Kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (İş Kanunu ek m.3).

Uygun Muhasebe'de tazminatı önceden görmek

Uygun Muhasebe'nin insan kaynakları bölümünde her çalışanın kartında bir “bugün ayrılırsa” tahmini durur: hizmet süresi, ihbar süresi, kıdem ve ihbar tazminatının brüt, kesinti ve net tutarı. Hesap bu sayfadaki araçla aynı hesap kodundan gelir. Ücret tavanı aşıyorsa satırda “tavandan”, bir yıl dolmadıysa “1 yıl dolmadı” etiketi görünür. Çalışanın işten çıkış tarihini girdiysen tahmin o tarihe göre, çıkış yılının kıdem tavanı ve vergi oranlarıyla yapılır.

• Çalışanın “Özlük ve ücret” sayfasında brüt ücreti geçerlilik tarihiyle ücret geçmişine, aylık düzenli ek ödemeleri (yol, yemek, düzenli prim) özlük bilgilerine yazarsın; tahmin ikisinin toplamı olan giydirilmiş ücretle yapılır.
• Zam yaptığında yeni ücreti tarihiyle eklersin; en güncel ücret brüt maaş olur, tahmin de ona göre değişir.
• Aynı kartta kalan yıllık izin günü de görünür; ayrılışta ödeyeceğin izin ücretini gözden kaçırmazsın.

Bölümün tamamı için personel takip programı sayfasına bak. Resmî bordroyu, işten ayrılış bildirgesini ve beyannameyi mali müşavirin hazırlar; onu da Uygun Muhasebe'ye davet edip kayıtları birlikte görebilirsin (mali müşavirler için).