Yardım

Muhasebe sözlüğü

Ön muhasebede karşına çıkan sözcükler, günlük hayattan örneklerle ve sade dille. Uygun Muhasebe'yi kullanırken de her sözcüğün yanındaki ? işareti aynı açıklamayı gösterir.

Açık hesap

Peşin para almadan, güvene dayanarak mal ya da hizmet verip bedelini sonra tahsil etmek. Alacak, müşterinin cari hesabında takip edilir.

Amortisman

Uzun yıllar kullanılan bir demirbaşın (bilgisayar, araç, makine) maliyetinin, kullanıldığı yıllara bölünerek gider yazılması.

Aval

Senedin ya da çekin ödenmesini borçludan başka birinin üstlenmesi; aval veren borçlu gibi sorumlu olur.

Avans

İş bitmeden ya da mal gelmeden önce verilen ya da alınan peşin para.

Ba-Bs formu

Aynı firmayla bir ayda KDV hariç 5.000 TL ve üzeri alış (Ba) ve satışların (Bs) GİB'e bildirildiği formlardı. Eylül 2024 döneminden itibaren kaldırıldı (VUK Genel Tebliği Sıra No 565); artık verilmiyor, bu bilgiler e-belgelerden alınıyor.

Bakiye

Bir hesapta ya da bir kişinin hesabında kalan tutar: girenler eksi çıkanlar.

Basit usul

Belirli sınırların altında kalan küçük esnafın kazancının sadeleştirilmiş biçimde vergilendirildiği yöntem.

Beyanname

Vergi dairesine bir dönemin rakamlarını bildirip "bu dönem şu kadar vergi çıkıyor" dediğin resmî form. Çoğu beyanname internetten, elektronik olarak verilir.

Bilanço

İşletmenin belli bir gündeki varlıklarını (kasa, banka, alacak, stok, demirbaş) ve bunların kaynaklarını (borçlar ve sermaye) gösteren tablo.

Brüt kâr

Satışlardan, satılan malların maliyeti düşülünce kalan para. Kira, maaş, elektrik gibi genel giderler henüz düşülmemiştir.

Brüt ücret

Kesintilerden önceki maaş. SGK primi, işsizlik sigortası, gelir ve damga vergisi düşülünce çalışanın eline geçen tutar net ücrettir.

BSMV

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi: bankanın kredi faizine ve komisyonuna eklediği vergi. KDV yerine geçer, KDV raporuna girmez.

Cari

Para alışverişi yaptığın kişi ya da firma: müşterin ya da tedarikçin. Cari bakiye, kimin kime ne kadar borçlu olduğudur.

Cari hesap ekstresi

Bir müşterinin ya da tedarikçinin belli bir dönemdeki bütün hareketlerini (fatura, tahsilat, ödeme) ve kalan bakiyesini gösteren döküm.

Çek

Hesap sahibinin bankasına, çekte yazan tutarı çeki getirene ya da ciro edilen kişiye ödemesi için verdiği yazılı emir.

Ciro

Elindeki çekin arkasını imzalayıp borcuna karşılık başka birine vermek.

Damga vergisi

Sözleşme, bordro, makbuz gibi bazı kâğıtlardan alınan vergi; oranı ve tutarı kâğıdın türüne göre değişir.

Dekont

Bankanın, hesabındaki bir işlemi (para girişi, çıkışı, havale, EFT) gösteren belgesi. Paranın ne zaman, kimden kime, ne kadar gittiğini kanıtlar.

Demirbaş

İşletmede satmak için değil, kullanmak için alınan ve bir yıldan uzun süre kullanılan eşya: masa, raf, bilgisayar, buzdolabı gibi.

Devreden KDV

Bir ayda alışlarda ödediğin KDV, satışlarda topladığın KDV'den fazlaysa aradaki fark. Kaybolmaz; sonraki ayın ödenecek KDV'sinden düşülür.

e-Arşiv fatura

e-Fatura kullanıcısı olmayan müşteriye (vatandaş dahil) kesilen elektronik fatura; müşteriye e-postayla ya da bağlantıyla gider.

e-Defter

Yevmiye ve büyük defterin elektronik ortamda tutulup her ay beratının Gelir İdaresi'ne yüklenmesi. 01.01.2025'ten beri bilanço esasına göre defter tutanlar ve e-Fatura'ya geçmek zorunda olanlar için zorunludur.

e-Fatura

İki e-Fatura kullanıcısı firma arasında GİB üzerinden giden elektronik fatura. Ticari faturada alıcı 8 gün içinde kabul ya da red edebilir.

e-İmza

Elektronik ortamda atılan ve elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu doğuran güvenli elektronik imza. Şahıs işletmeleri e-Fatura başvurusunu bununla yapar.

e-İrsaliye

İrsaliyenin elektronik hali: e-İrsaliyeye geçmiş firmalar sevkiyatı bununla belgeler.

e-Kontör

e-Fatura ve e-Arşiv göndermek için harcanan birim: gönderilen her belge 1 e-kontör.

e-Tebligat

Vergi dairesinin resmî yazılarını (ödeme emri, vergi ve ceza yazıları gibi) internetteki e-Tebligat kutuna göndermesi. Yazı, kutuna düştüğü günden sonraki 5. günün sonunda sana ulaşmış sayılır; sen açmasan da.

Envanter

İşletmende belli bir günde bulunan malın, paranın, alacakların ve borçların sayılıp tartılarak değerleriyle yazıldığı liste. Günlük dilde çoğunlukla raftaki ve depodaki mal için kullanılır.

ETTN

Her e-belgenin tek ve değişmez kimlik numarası (36 karakter). Belgeyi sorgularken kullanılır.

Fatura altı indirim

Faturanın toplamından yapılan indirim. Satırlara dağıtılır, KDV indirimden sonra hesaplanır.

FIFO

İlk giren ilk çıkar (İngilizcesi first in, first out) demektir: önce aldığın malı önce sattığını kabul edip satılan malın maliyetini en eski alış fiyatından hesaplarsın.

Fiyat farkı faturası

Satış faturası kesildikten sonra fiyat artarsa aradaki farkı müşteriden istemek için kesilen ek fatura. Fiyat farkına da KDV hesaplanır.

Geçici vergi

Şirketlerin, serbest meslek sahiplerinin ve basit usul dışındaki şahıs işletmelerinin yıl bitmeden, üç ayda bir kârları üzerinden peşin ödediği vergi. Ödenen tutar yıl sonunda yıllık beyannamede çıkan vergiden düşülür.

Gelir tablosu

Belli bir dönemde işletmenin gelirlerini, giderlerini ve sonuçta kâr ya da zararını gösteren tablo.

GİB

Gelir İdaresi Başkanlığı: vergilerle ilgilenen devlet kurumu. e-Fatura ve e-Arşiv onun sisteminden geçer.

Gider pusulası

Vergi mükellefi olmayan birinden mal ya da hizmet aldığında senin düzenlediğin belge; çoğu durumda ödemeden gelir vergisi kesilir.

Hakediş

Yaptığın iş ya da satış karşılığında almaya hak kazandığın para. İnşaatta yapılan işin ölçülüp onaylanan bedeli, pazaryerinde ise kesintiler düşülüp hesabına yatacak tutardır.

İade faturası

Satılan malın geri döndüğünü belgeleyen fatura. Sen tedarikçine malı geri gönderince kesersin; müşterin sana malı geri gönderince o keser.

İrsaliye

Malın bir yerden başka yere gönderildiğini gösteren belge. Fatura parayı, irsaliye malın yolculuğunu belgeler.

İrsaliyeli fatura

Fatura ile irsaliyenin tek belgede birleşmiş hâli: mal faturayla birlikte sevk edilir, ayrıca irsaliye düzenlenmez.

İskonto

Satış fiyatından yapılan indirim. Faturada satır satır ya da faturanın toplamından düşülür; KDV, indirimden sonra kalan tutardan hesaplanır.

İşletme defteri

Küçük işletmelerin (işletme hesabı esasına göre defter tutanlar) gelir ve giderlerini kaydettiği defter; bilanço esasına göre daha sade bir kayıt düzenidir.

Kâr marjı

Satış fiyatının yüzde kaçının kâr olduğu: (satış fiyatı − maliyet) ÷ satış fiyatı.

Kasa defteri

Kasaya giren ve çıkan nakdin gün gün yazıldığı kayıt. Gün sonunda sayılan para kayıttaki kalanla aynı olmalıdır.

KDV

Katma Değer Vergisi: satış fiyatına eklenen vergi (çoğu üründe %20). Satarken müşteriden aldığın KDV'den alırken ödediğin KDV düşülür, farkı devlete ödersin.

KDV beyannamesi

Bir ayda satışlarda topladığın ve alışlarda ödediğin KDV'yi vergi dairesine bildirdiğin beyanname. Aradaki fark ödenir; alışlardaki KDV fazlaysa fark sonraki aya devreder.

KDV iadesi

Alışlarda ödediğin ama satışlarındaki KDV'den düşemediğin KDV'nin devletçe sana geri verilmesi: ya vergi ve SGK borçlarına sayılır ya da hesabına yatırılır. Yalnız ihracat gibi kanunda sayılan işlemlerde olur.

KEP

Kayıtlı elektronik posta: gönderildiği ve teslim alındığı hukuken ispatlanabilen resmî e-posta.

Konsinye satış

Malın sahibinin, malını satması için başka bir dükkâna bırakması: dükkân sattıkça öder, satamadığını geri verir. Mal satılana kadar ilk sahibinindir.

Kur farkı

Dövizli faturada, faturanın kesildiği gün ile paranın ödendiği gün kur farklıysa TL karşılığında oluşan fark. Bu fark için ayrıca kur farkı faturası kesilir.

Mahsup

İki taraftaki borcun birbirinden düşülmesi; para el değiştirmez.

Mali mühür

Şirketlerin (limited, anonim) e-Fatura ve e-Defter işlemlerinde kullandığı elektronik mühür; kişinin e-imzasının şirketteki karşılığıdır. İsteyen şahıs işletmesi de e-imza yerine kullanabilir.

Mali müşavir

İşletmenin vergi beyannamelerini ve resmî defterlerini tutan meslek insanı (muhasebeci).

Maliyet

Bir malı ya da hizmeti elde etmek için harcadığın paranın toplamı: alış fiyatı ile nakliye gibi ona bağlı giderler.

Matrah

Verginin hesaplandığı tutar.

MERSİS numarası

Ticaret siciline (şirketlerin resmî kaydı) kayıtlı şirketlere ve ticari işletmelere verilen 16 haneli numara. Şirketin değişmeyen kimlik numarası gibidir.

Mizan

Muhasebedeki bütün hesapların borç ve alacak toplamlarını ve kalanlarını gösteren kontrol tablosu; toplam borç toplam alacağa eşit olmalıdır.

Muhtasar

İşverenin maaşlardan ve serbest meslek, kira gibi ödemelerden kestiği vergileri bildirdiği aylık beyanname; SGK bildirimiyle birlikte sonraki ayın 26'sına kadar verilir.

Müstahsil makbuzu

Gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiden ürün ya da zirai hizmet aldığında senin (alıcının) düzenlediğin belge. Gerçek usuldeysen ödemeden stopaj kesip devlete sen yatırırsın; basit usuldeysen stopaj kesmezsin.

Mutabakat

İki tarafın birbirindeki hesabı karşılaştırıp aynı bakiyede anlaşması.

Nakit akışı

Belli bir dönemde işletmeye giren ve çıkan paranın hesabı. Kârdan farklıdır: kârlı bir işletmenin de alacakları zamanında gelmezse kasası boş kalabilir.

Ön muhasebe

İşletmenin günlük para işlerini kaydetmesi: fatura, tahsilat, ödeme, kasa, stok. Resmî defterleri mali müşavir tutar.

Özel entegratör

Gelir İdaresi'nden izin almış, e-Fatura ve e-Arşiv gibi e-belgeleri senin adına hazırlayıp onaylayan, GİB'e ve alıcıya ileten şirket. Kendi bilgisayar sistemini GİB'e bağlamadan e-belge kullanmanı sağlar.

Perakende satış fişi

Fatura kesilmesi gerekmeyen küçük satışlarda müşteriye verilen belge. Yazarkasa kullanan dükkânlarda bunun yerine yazarkasadan çıkan fiş (ÖKC fişi) verilir.

Poliçe

Günlük dilde, sigorta şirketinin verdiği ve neyin hangi şartlarla sigortalandığını gösteren belgedir (sigorta poliçesi). Ticarette ise birinin, başka birine belli bir parayı üçüncü bir kişiye ödemesini yazılı olarak emrettiği senettir.

Portföy

Elinde duran, henüz tahsil edilmemiş ya da ciro edilmemiş çek ve senetler.

POS komisyonu

Kartla ödeme aldığında bankanın her satıştan kestiği pay.

Proforma fatura

Satış kesinleşmeden önce alıcıya gönderilen, fiyatı ve şartları gösteren ön fatura. Vergi açısından fatura değildir; deftere işlenmez.

Protesto

Vadesinde ödenmeyen bir senedin ödenmediğinin noter aracılığıyla resmî olarak tespit ettirilmesi.

Sanal POS

İnternetten kartla ödeme almanı sağlayan sistem: müşteri kart bilgisini bankanın ya da ödeme kuruluşunun güvenli sayfasına yazar, para senin hesabına geçer. Elinde bir cihaz olmadığı için "sanal" denir.

Senet

Borçlunun belli bir tutarı belli bir günde alacaklıya ödeyeceğine dair imzaladığı yazılı söz; kanundaki adı bono ya da emre yazılı senettir.

Serbest meslek kazancı

Avukat, doktor, mali müşavir, mühendis, danışman gibi bir işverene bağlı olmadan kendi bilgisi ve emeğiyle çalışanların kazancı: yıl içinde tahsil ettikleri ücretlerden işle ilgili giderler düşülünce kalan tutar.

Serbest meslek makbuzu

Serbest meslek erbabının (avukat, doktor, mühendis, danışman) aldığı ücret için düzenlediği belge; elektronik hâli e-SMM'dir.

SGK primi

Çalışanın sağlık ve emeklilik sigortası için ödenen para: bir kısmı maaştan kesilir, bir kısmını işveren ekler. Sonraki ayın sonuna kadar ödenir.

Stok devir hızı

Raftaki malın bir yılda (ya da seçtiğin dönemde) kaç kez satılıp yenilendiğini gösteren sayı. Yüksekse mal rafta az bekliyor, düşükse paran rafta uzun süre duruyor demektir.

Stopaj

Ödemeyi yapanın, karşı tarafın vergisini ödemeden kesip devlete yatırması.

Tahakkuk

Bir borcun ya da alacağın doğduğunu yazmak; para henüz ödenmemiş olabilir.

Tahsilat

Müşteriden para almak: nakit, havale, kart ya da çek.

Tahsilat makbuzu

Müşteriden para alındığını gösteren belge; fatura yerine geçmez.

Tevkifat

KDV'nin bir kısmının satıcı yerine alıcı tarafından doğrudan devlete ödenmesi. Faturada "KDV tevkifatı" diye görünür; alıcı o kısmı satıcıya ödemez.

Ticari fatura

e-Fatura'nın bir türü (senaryosu): alıcı faturayı aldıktan sonra 8 gün içinde sistem üzerinden kabul ya da red edebilir. Temel faturada bu yanıt yoktur; itiraz noter ya da KEP (kayıtlı e-posta) gibi sistem dışı yollarla yapılır.

UBL

e-Fatura ve e-İrsaliye gibi e-belgelerin bilgisayarda yazılma kuralı: belge, XML denen etiketli bir dosya olarak hazırlanır. Türkiye'ye uyarlanmış hâline UBL-TR denir; böylece her program aynı faturayı aynı şekilde okur.

Vade

Borcun en geç ödenmesi gereken gün.

Vade farkı faturası

Müşteri borcunu geç ya da taksitle ödediği için ondan aldığın ek paranın faturası. Bu ek para da satışın parçası sayılır, KDV'si hesaplanır.

Valör

Paranın hesabına gerçekten geçtiği gün.

Vergi levhası

İşletmenin vergi kimliğini gösteren belge: adın ya da unvanın, vergi kimlik numaran, vergi dairen, faaliyet kodun ve son üç yılda beyan ettiğin kazanç ile vergisi üzerinde yazar.

Virman

Bir hesaptaki parayı ya da bakiyeyi başka bir hesaba aktarmak: kasadaki parayı bankaya yatırmak ya da bir müşterinin borcunu başka bir firmaya geçirmek gibi. Bu aktarım satış ya da masraf olmadığı için gelir ya da gider yazılmaz.

VKN / TCKN

Vergi kimlik numarası: şirketlerde 10 hane. Şahıs işletmelerinde ve vatandaşlarda T.C. kimlik numarası (11 hane) kullanılır.

Yevmiye defteri

Bilanço esasına göre defter tutanların bütün muhasebe kayıtlarını tarih sırasıyla yazdığı yasal defter.

Z raporu

Yazarkasanın gün sonu raporu: o gün yapılan satışların toplamını ve KDV'sini gösterir. Yazarkasayla satış yaptığın her günün sonunda alınır.

Muhasebe bilmek zorunda değilsin

Uygun Muhasebe faturayı, tahsilatı, stoku ve KDV'yi senin yerine hesaplar; bilmediğin sözcüğü de o an açıklar.

14 Gün Ücretsiz Dene