Brüt maaş ile net maaş arasındaki fark
Brüt ücret, bordroya ve SGK bildirgesine yazılan tutardır. Net maaş ise brütten çalışanın SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi düşüldükten sonra hesabına yatan paradır. Brütten nete maaş hesaplamanın kısa formülü şudur:
Net maaş = brüt − SGK işçi payı (%14) − işsizlik işçi payı (%1) − gelir vergisi − damga vergisi
Bir de üçüncü rakam var: işverene maliyet. İşveren brütün üstüne SGK ve işsizlik sigortası işveren payı öder. Sıralama şöyledir: işverene maliyet > brüt > net. 2026'da asgari ücrette bu üçlü 40.214,03 TL, 33.030,00 TL ve 28.075,50 TL'dir (imalat dışında, teşvikten yararlanan işveren).
Brüt maaştan net hesaplamada iki şeyi bilmen gerekir: hangi ayın bordrosuna baktığın ve yıl başından bu yana ne kadar vergi matrahı biriktiği. Aşağıda ikisini de adım adım açıyoruz.
Net maaş nasıl hesaplanır? Kesintiler adım adım
Örnek: Ocak 2026'da brüt maaşı 75.000,00 TL olan çalışan. Hesap sırası şöyle:
- SGK işçi payı (%14): 75.000,00 × 0,14 = 10.500,00 TL. Prime esas kazancın bir üst sınırı var: 2026'da asgari ücretin 9 katı, yani 297.270,00 TL. Bu tutarı aşan kısma prim kesilmez.
- İşsizlik sigortası işçi payı (%1): 750,00 TL. Aynı üst sınır geçerlidir.
- Gelir vergisi matrahı: 75.000,00 − 10.500,00 − 750,00 = 63.750,00 TL.
- Hesaplanan gelir vergisi: Ocak'ta birikmiş matrah sıfır olduğu için tamamı %15 diliminde: 63.750,00 × 0,15 = 9.562,50 TL.
- Asgari ücret istisnası: Asgari ücretin Ocak'taki vergisi olan 4.211,33 TL düşülür; kesilecek gelir vergisi 5.351,17 TL kalır.
- Damga vergisi: Brütün binde 7,59'u 569,25 TL. Asgari ücrete düşen 250,70 TL istisna olduğundan kesilen 318,55 TL'dir.
- Net maaş: 75.000,00 − 10.500,00 − 750,00 − 5.351,17 − 318,55 = 58.080,28 TL.
Yukarıdaki hesaplayıcıya 75.000 yazıp Ocak ayını ve 2026'yı seçersen aynı sonucu görürsün; araç Uygun Muhasebe'nin kendi bordro koduyla hesaplar.
Prim, yemek ve yol parası ne olur?
Gelir vergisinde prim, ikramiye ve mesai ücreti ödendiği ayın maaşıyla toplanır ve kümülatif matraha girer. Yemek ve yol için 2026'da günlük sınırlar var: iş yerinde yemek verilmiyorsa çalışılan gün başına 300 TL'ye kadar yemek bedeli, toplu taşıma kartı ya da bileti olarak verilen yol desteğinde günlük 158 TL'ye kadarı gelir vergisinden istisnadır. Sınırı aşan kısım ve nakit verilen yol parası ücret gibi vergilenir. SGK primi tarafında kurallar ayrıdır; bordroya nasıl gireceğini mali müşavirine sor.
2026 gelir vergisi dilimleri ve kümülatif matrah
Ücretin gelir vergisi o ayın maaşına göre değil, yıl başından beri biriken (kümülatif) matraha göre hesaplanır. Her ay o ayın matrahı birikene eklenir; toplam bir sınırı geçtiği ay, sınırı aşan kısım bir üst oranla vergilenir. 2026 ücret tarifesi şöyle:
| Yıl içinde biriken matrah | Oran |
|---|---|
| 190.000 TL'ye kadar | %15 |
| 190.000 TL ile 400.000 TL arası | %20 |
| 400.000 TL ile 1.500.000 TL arası | %27 |
| 1.500.000 TL ile 5.300.000 TL arası | %35 |
| 5.300.000 TL'nin üstü | %40 |
Üçüncü dilim yalnız ücretlilerde 1.500.000 TL'ye kadar uzar; ücret dışı gelirlerde bu sınır 1.000.000 TL'dir. Genel tarifeyle maaş tarifesini karıştırma. Resmî tablo için GİB'in 2026 gelir vergisi tarifesine bakabilirsin.
75.000 TL brüt örneğinde aylık matrah 63.750,00 TL. Mart'ta birikmiş matrah 191.250,00 TL'ye çıkar; o ayın matrahının 1.250,00 TL'lik kısmı 190.000 TL sınırını aştığı için %20'den vergilenir ve net 58.017,78 TL olur. Nisan–Haziran arasında aylık matrahın tamamı %20 dilimindedir, net 54.892,78 TL'dir. Temmuz'da birikmiş matrah 446.250,00 TL'ye çıkıp 400.000 TL sınırını geçer ve %27 dilimi başlar: Temmuz neti 51.981,70 TL, Ağustos–Aralık neti 51.834,05 TL'dir.
Asgari ücret istisnası nasıl düşülür?
2022'den beri her çalışanın ücretinin asgari ücrete denk gelen kısmı gelir ve damga vergisinden istisnadır. Önce maaşın tamamının vergisi hesaplanır, sonra asgari ücretin aynı aydaki vergisi bundan düşülür. Asgari ücretin vergisi de kümülatif hesaplandığı için istisna yıl içinde sabit kalmaz. 2026'da hesaplayıcının uyguladığı istisna tutarları:
| Ay | Gelir vergisi | Damga vergisi |
|---|---|---|
| Ocak–Haziran | 4.211,33 TL | 250,70 TL |
| Temmuz | 4.537,75 TL | 250,70 TL |
| Ağustos–Aralık | 5.615,10 TL | 250,70 TL |
Temmuz'daki artışın sebebi şu: asgari ücretin aylık matrahı 28.075,50 TL'dir. Altı ayda 168.453,00 TL birikir; Temmuz'da 190.000 TL sınırı aşılır ve asgari ücretin vergisi de %20 dilimine geçer. İstisna büyüyünce, başka bir şey değişmezse çalışanın neti artar.
GİB'in 2026 ücret geliri rehberine göre bilmen gereken üç kural daha var:
- Aynı ay maaşla birlikte prim, ikramiye ya da mesai ücreti ödenirse istisna bu ödemelerin toplamına bir kez uygulanır.
- Birden fazla işverenden ücret alan çalışanda istisnayı yalnız en yüksek ücreti ödeyen işveren uygular; bunu işverene bildirmek çalışanın yükümlülüğüdür. Kullanılmayan kısım öbür işverene taşınamaz.
- Ay ortasında işe giren ya da işten ayrılan çalışanın kıst ücretine ve tam zamanlı çalışmayanın ücretine istisna tam uygulanır.
Aynı brütle net maaş ay ay neden değişir?
Brüt maaşı yıl boyunca 50.000,00 TL olan bir çalışanın 2026 bordrosu, hesaplayıcının 12 aylık tablosuna göre şöyle ilerler. Damga vergisi her ay 128,80 TL'dir:
| Ay | Gelir vergisi | Net maaş |
|---|---|---|
| Ocak–Nisan | 2.163,67 TL | 40.207,53 TL |
| Mayıs | 3.288,67 TL | 39.082,53 TL |
| Haziran | 4.288,67 TL | 38.082,53 TL |
| Temmuz | 3.962,25 TL | 38.408,95 TL |
| Ağustos–Eylül | 2.884,90 TL | 39.486,30 TL |
| Ekim | 4.634,90 TL | 37.736,30 TL |
| Kasım–Aralık | 5.859,90 TL | 36.511,30 TL |
Tabloda iki ters etki var. Mayıs'ta %20, Ekim'de %27 dilimine geçilir ve net düşer. Temmuz ve Ağustos'ta ise asgari ücret istisnası büyüdüğü için net bir miktar yükselir. Yıllık net toplam 466.135,63 TL'dir. Ocak netini 12 ile çarparsan 482.490,36 TL bulur, yıllık geliri 16.354,73 TL fazla tahmin edersin.
Çalışana her ay aynı neti söz verdiysen bu düşüş senin üstüne kalır: dilim yükseldikçe aynı neti tutturmak için brüt ve maliyet artar. Bu durumda netten brüte maaş hesaplama aracını kullan.
İşverene maliyet: brütün üstüne ne eklenir?
İşveren brütün üstüne iki prim öder: SGK işveren payı (2026'da %21,75) ve işsizlik sigortası işveren payı (%2). Şartları sağlayan ve primini zamanında ödeyen işveren, 5510 sayılı Kanun'daki hazine desteğiyle işveren payından imalatta 5, diğer sektörlerde 2 puan indirim alır. 75.000,00 TL brüt için Ocak 2026:
| Durum | İşveren SGK | Toplam maliyet |
|---|---|---|
| İmalat, teşvikli (%16,75) | 12.562,50 TL | 89.062,50 TL |
| İmalat dışı, teşvikli (%19,75) | 14.812,50 TL | 91.312,50 TL |
| Teşviksiz (%21,75) | 16.312,50 TL | 92.812,50 TL |
Üç durumda da işsizlik işveren payı 1.500,00 TL'dir ve çalışanın neti değişmez. Asgari ücretin resmî maliyet tablosu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın asgari ücret sayfasında.
Nakit planında unutulan kalem devlete giden kesintilerdir. İmalat dışında 75.000 TL brütte çalışana 58.080,28 TL ödersin; kalan 33.232,22 TL, yani çalışanın kesintileri ve senin primlerin, SGK'ya ve vergi dairesine gider. Bunlar muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle bildirilir.
Örnek tablo: farklı brüt maaşlarda net ve maliyet
Ocak 2026, imalat dışı ve teşvikli işveren için hesaplayıcının sonuçları. Tutarlar TL'dir; vergi sütunu gelir ve damga vergisinin toplamıdır. SGK ve işsizlik işçi payı toplam %15'tir; 300.000 TL'de prim tavandan kesildiği için oran daha düşüktür.
| Brüt | Net | Vergi | Maliyet |
|---|---|---|---|
| 33.030,00 | 28.075,50 | 0,00 | 40.214,03 |
| 40.000,00 | 33.058,43 | 941,57 | 48.700,00 |
| 50.000,00 | 40.207,53 | 2.292,47 | 60.875,00 |
| 75.000,00 | 58.080,28 | 5.669,72 | 91.312,50 |
| 100.000,00 | 75.953,03 | 9.046,97 | 121.750,00 |
| 150.000,00 | 111.698,53 | 15.801,47 | 182.625,00 |
| 300.000,00 | 216.012,63 | 39.396,87 | 364.656,23 |
300.000 TL satırında SGK ve işsizlik primi 297.270,00 TL üzerinden kesilir; gelir ve damga vergisi ise brütün tamamından hesaplanır. Yüksek maaşta yıllık beyanname eşiğini de bil: tek işverenden alınan ve vergisi kesilmiş ücret 2026'da 5.300.000 TL'yi aşarsa yıllık beyanname verilir.
Uygun Muhasebe'de maaş, SGK ve vergi gideri
Bu hesaplayıcı Uygun Muhasebe'nin İnsan Kaynakları bölümündeki bordro hesabını kullanır; programda da aynı oranlar ve dilimler geçerlidir.
- Çalışan kartı: İnsan Kaynakları bölümünde çalışanın brüt ücretini girersin; kartta bu ayın net maaşı ve işverene maliyeti, kıdem ve izin özetiyle birlikte görünür. İmalat sektöründeysen İK ayarlarında işaretlersin, işveren maliyeti buna göre hesaplanır.
- Maaş tahakkuku: Çalışanlar bölümünde ayın maaşını, maaşı girilmiş bütün aktif çalışanlara tek seferde yazarsın. Gelir-Gider bölümün açıksa, istersen SGK ve işsizlik primlerinin (işçi ve işveren payı) ve gelir ile damga vergisinin tahmini de “Vergi ve SGK” gideri olarak ödenmemiş eklenir. Son ödeme günü vergi için sonraki ayın 26'sı, SGK için sonraki ayın son günü yazılır.
- Raporlar: Maaş tahakkukları ve bu giderler gelir-gider raporunda gider olarak görünür; kârın olduğundan yüksek çıkmaz.
Resmî bordro, SGK bildirgeleri ve beyanname mali müşavirinin işidir; onun tutarı farklıysa ödemeden önce kaydı düzeltirsin. Birlikte çalışma yolları mali müşavirler için sayfasında. İzin, avans ve maaş ödemesinin tamamı için personel takip programı rehberine bak.