Senet nasıl doldurulur? Alan alan bono örneği

Senet nasıl doldurulur?

Senet (bono) doldururken metne "bono" ya da "emre yazılı senet" sözünü, kayıtsız şartsız ödenecek tutarı, vadeyi, ödeme yerini, alacaklının adını, düzenleme tarihini ve yerini yazarsın; borçlu da senedi kendi eliyle imzalar. Bu yedi bilgi Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 776. maddesinde sayılır; biri eksik olan kâğıt, kanunun kendisinin tamamladığı üç durum dışında bono sayılmaz (madde 777). Tutarı hem rakamla hem yazıyla yaz; ikisi tutmazsa yazıyla yazılan geçerli olur (madde 676).

Kırtasiyeden aldığın matbu senet de olur, bilgisayarda hazırlayıp yazdırdığın senet de. Kanun özel bir kâğıt istemez; bilgilerin eksiksiz olmasını ve imzanın el ile atılmasını ister. Sıra şöyle:

1. Senedin metninde "bono" ya da "emre yazılı senet" sözünün geçtiğine bak; matbu senetlerde basılıdır.
2. Vadeyi gün, ay ve yıl olarak yaz.
3. Tutarı rakamla, yanına kuruşuyla birlikte yazıyla yaz.
4. Alacaklının (lehtarın) adını ya da unvanını yaz.
5. Ödeme yerini, düzenleme yerini ve tarihini yaz.
6. Borçlunun adını, adresini, T.C. kimlik ya da vergi numarasını ekle; kefil varsa onun bilgilerini de.
7. Borçlu ve varsa kefil senedi kendi eliyle imzalasın; senedin aslı alacaklıda kalsın.

Senet (bono) nedir?

Günlük dilde "senet" denince çoğunlukla bono anlaşılır: borçlunun belli bir tutarı belli bir günde alacaklıya ya da onun gösterdiği kişiye kayıtsız şartsız ödeyeceğine dair imzaladığı yazılı sözdür. Kanundaki adı "bono veya emre yazılı senet"tir; çek ve poliçe gibi bir kambiyo senedidir. Kısa tanım için senet sözlük sayfamıza bakabilirsin.

Kambiyo senedi olmasının iki pratik sonucu var. Emre yazılı senet, arkası imzalanarak (ciro) başkasına devredilebilir ve ciro eden de ödemeden sorumlu olur (TTK 685; bonoya 778. maddeyle uygulanır). Ödenmezse alacaklı kambiyo senetlerine özgü icra takibine gidebilir (İcra ve İflas Kanunu madde 167); takip talebine senedin aslı eklenir.

Senette sık duyacağın dört kavram var: senedi imzalayıp borçlanan düzenleyen (borçlu), parayı alacak lehtar (alacaklı), senedi elinde tutan hamil ve borçlunun yanında ödemeyi üstlenen aval veren (halk arasında kefil). Çekle farkını çek nasıl doldurulur yazımızda tabloyla anlattık.

Senette olması gerekenler nelerdir?

TTK 776'ya göre bonoda yedi bilgi bulunur. 777. madde bunlardan üçünün eksikliğini kendisi tamamlar; diğerlerinden biri eksikse kâğıt bono sayılmaz.

Borçlunun adresi, kimlik ya da vergi numarası ve "malen" (mal karşılığı) ya da "nakden" (para karşılığı) kaydı kanunun saydığı bilgiler arasında değildir. Yine de yaz: senet ödenmezse borçluyu tanımlamak ve ona ulaşmak bu bilgilerle kolaylaşır. Kâğıt bono sayılmazsa satıştan doğan alacağın kendiliğinden ortadan kalkmaz ama ona dayanarak kambiyo senetlerine özgü takip yapamazsın.

Senet alan alan nasıl doldurulur? (örnekle)

Konya'daki bir mobilya mağazası bir kafeye 100.001,50 TL'lik masa ve sandalye satıyor. 25.000,00 TL'yi peşin alıyor; kalan 75.001,50 TL için kafe her biri 25.000,50 TL olan üç senet imzalıyor. Vadeler 30.11.2026, 30.12.2026 ve 29.01.2027. İlk senet şöyle doldurulur:

Rakamla ve yazıyla tutar farklıysa hangisi geçerli?

Yazıyla yazılan. TTK 676'ya göre tutar hem yazıyla hem rakamla gösterilip ikisi farklıysa yazıyla yazılan üstün tutulur; tutar yalnız rakamla ya da yalnız yazıyla birden çok kez yazılmış ve farklıysa en az olanı geçerli sayılır. Örnekte yazıya "yirmi beş bin Türk lirası" deyip kuruşu unutursan senedin tutarı 25.000,00 TL olur.

Senede kefil nasıl yazılır?

Senedin ön yüzüne borçlunun yanında "kefil" diye imza atan kişi, kanundaki adıyla aval verendir: kimin için imza attıysa aynen onun gibi sorumlu olur (TTK 702; aval hükümleri bonoya 778. maddeyle uygulanır). Aval "aval içindir" ya da aynı anlama gelen bir sözle yazılıp imzalanır; borçlunun imzası dışında senedin ön yüzüne atılan her imza da aval sayılır (madde 701). Kimin için verildiği yazılmamışsa aval, senedi düzenleyen borçlu için verilmiş sayılır (madde 778/4). Ayrıntı için aval sözlük sayfamıza bakabilirsin.

• Kefilin adını soyadını, adresini ve T.C. kimlik numarasını yaz.
• Taksitli satışta kefil her senedi ayrı ayrı imzalar; imzası olmayan senetten sorumlu olmaz.
• Tüketiciye satışta durum farklıdır: tüketicinin borcu için alınan kişisel güvence, senede ne ad yazılırsa yazılsın adi kefalet sayılır (6502 sayılı Kanun madde 4/6). Adi kefalette alacaklı, kural olarak önce borçluya başvurmadan kefili takip edemez (Türk Borçlar Kanunu madde 585).

Tüketiciye senet düzenlerken ne değişir?

Malı ticari ya da mesleki olmayan bir amaçla, örneğin evi için alan tüketiciye emre yazılı bono imzalatamazsın. Tüketicinin yaptığı işlemler için senet yalnız nama yazılı ve her taksit ödemesi için ayrı düzenlenebilir; bu kurala uymayan senet tüketici yönünden geçersizdir (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, madde 4/5).

Nama yazılı senet için metne "emre yazılı değildir" kaydı konur ve her taksit ayrı senede yazılır. Bu kaydı taşıyan senet ciroyla devredilemez, ancak alacağın temliki yoluyla devredilir (TTK 681/2; bonoya 778. maddeyle uygulanır). Tüketici senedi ödenmezse hangi takip yoluna gideceğini seçmeden önce bir avukata danış. Cayma, muacceliyet ve gecikme faizi gibi taksitli satış kuralları için taksitli satış programı sayfamıza bakabilirsin.

Senedi geçersiz yapan hatalar nelerdir?

Zorunlu bir bilgiyi boş bırakmak, ödemeyi şarta bağlamak, birkaç taksiti tek senede yazmak ya da el ile imza atmamak senedi geçersiz yapar. Şu hatalar kâğıdı bono olmaktan çıkarır:

• Ödeme sözünü şarta bağlamak. "Mal teslim edilirse öderim" gibi bir şart, kayıtsız şartsız ödeme sözünü bozar; kâğıt bono sayılmaz.
• Birkaç taksiti tek senede yazmak. Birbirini izleyen birkaç vade gösteren senet geçersizdir (TTK 703/2; bonoya 778. maddeyle uygulanır). Her taksite ayrı senet düzenle.
• Düzenleme tarihini ya da alacaklının adını boş bırakmak. Bu ikisinin eksikliğini kanun tamamlamaz; kâğıt bono sayılmaz.
• Islak imza yerine kaşe ya da basılı imza. Senetteki beyanlar el ile imzalanır; mekanik bir araç ya da işaret el ile imzanın yerine geçmez (TTK 756).
• Tüketiciye emre yazılı senet imzalatmak. Senet tüketici yönünden geçersiz olur.

Şunlar senedi geçersiz yapmaz ama sorun çıkarır:

• "Bono" sözünü yalnız başlıkta bırakmak. Kanun bu sözü "senet metninde" arar; tartışma çıkmasın diye ödeme cümlesinde de "bono" ya da "emre yazılı senet" sözü geçsin.
• Boş senet imzalamak. Boş bırakılan yer sonradan anlaşmaya aykırı doldurulursa borçlu bunu, senedi iyi niyetle alan hamile karşı ileri süremez (TTK 680). Borçluysan boş senet imzalama.
• Belli bir günde ödenecek senede faiz yazmak. Bu senetlerde faiz şartı yazılmamış sayılır (TTK 675). Vade farkı alacaksan onu senedin tutarına kat.

Senet ödenmezse ne yapılır? Protesto ve zamanaşımı

Senet vadesinde ödenmezse alacaklı kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatabilir; senedi sana ciro edenlere de başvurmak istiyorsan vadeyi izleyen iki iş günü içinde noterden ödememe protestosu çektirmen gerekir. Senedi düzenleyen borçluya karşı istemler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK 749 ve 779). Aşağıdaki süreler poliçe için yazılmıştır, bonoya 778. maddeyle uygulanır:

Örnekteki ilk senedin vadesi 30.11.2026, pazartesi. O gün ödeme gelmezse protesto 01.12.2026'da ya da en geç 02.12.2026'da çekilir. Süreyi kaçırırsan senedi sana ciro edenlere başvuramazsın; senedi düzenleyen borçluya karşı hakkın ise sürer (TTK 730 ve 779). Borçluya karşı zamanaşımı 30.11.2029'da dolar; dava açmak ya da icra takibi başlatmak zamanaşımını keser (madde 750). Vade pazara ya da resmî tatile denk gelirse ödeme ilk iş günü istenir (madde 752).

Taksitli satışta senetler nasıl takip edilir?

Taksitle satıyorsan her taksit ayrı bir senettir; her birinin vadesi, protesto günü ve zamanaşımı ayrı işler. Kâğıt senetleri bir dosyada, takibini bir listede tut:

• Numara ver. 1/3, 2/3, 3/3 gibi; listede numara, vade, tutar ve durum yazsın.
• Vadeden önce hatırlat. Birkaç gün önce müşterine haber ver; ödeme gelmezse protesto için yalnız iki iş günün olduğunu unutma.
• Kısmi ödemeyi geri çevirme. Hamil kısmi ödemeyi reddedemez; borçlu ödenen kısmın senedin üzerine yazılmasını ve makbuz verilmesini isteyebilir (TTK 709; bonoya 778. maddeyle uygulanır).
• Ödenen senedi geri ver. Borçlu, üzerine ödendiği yazılarak senedin kendisine verilmesini isteyebilir (TTK 709). Ödenmeyenlerin aslını sakla; icra takibinde aslı gerekir.
• Diğer senetleri de aynı yerde izle. Müşterinden ciroyla gelen ve tedarikçine verdiğin senetleri çek senet takibinde portföyle birlikte tut.

Uygun Muhasebe'de senetli satış nasıl izlenir?

Satış faturasını keserken "Senetle taksitli"yi seçersen senet sayısını, ilk vadeyi, aralığı ve peşinatı yazarsın; peşinat dışındaki her taksit, fatura numarası ve sırasından oluşan bir senet numarası alır. "Senetleri yazdır" ekranında borçluyu, isteğe bağlı kefili, ödeme ve düzenleme yerini girersin; tutar yazıyla basılır, A4'e üç senet çıkar. Müşterinin 10 haneli vergi numarası, vergi dairesi ya da unvanında şirket eki yoksa nama yazılı tüketici senedi önerilir; düzenleme tarihine ileri bir gün yazılamaz.

Geciken ve 7 gün içinde vadesi gelen taksitler panoda görünür. Müşteri ödeyince müşteri kartındaki "Senetler ve taksitler" listesinde "Ödendi" ile kaydedersin; kısmi ödeme de olur.

Bu yazı genel bilgi içindir; vergi ve hukuk kararlarında mali müşavirine danış. Mevzuat değiştikçe yazıyı güncelliyoruz; güncelleme tarihi başlığın altında.