Tahsilat makbuzu nedir, ne işe yarar?
Tahsilat makbuzu, müşteriden ya da başka birinden para aldığını gösteren yazılı belgedir. Parayı ödeyene "bu tutarı aldım" demenin kâğıt üzerindeki karşılığıdır. Vergi belgesi değildir; faturanın yerini tutmaz, yalnız ödemenin yapıldığını kanıtlar.
Küçük işletmede makbuzun iki faydası var. Müşteri ödediğini belgeleyebilir, sen de hangi paranın hangi borca karşılık geldiğini kaybetmezsin. Ay sonunda "bu 5.000 TL hangi faturanın ödemesiydi?" sorusunun cevabı makbuzun açıklama satırında yazar.
Ön muhasebede tahsilat makbuzu kasaya giren paranın, tediye makbuzu ise kasadan çıkan paranın belgesidir. İkisi de işletmenin kendi iç belgesidir ve Vergi Usul Kanunu'nda ayrı bir belge olarak sayılmaz.
Tahsilat makbuzu ile tediye makbuzu arasındaki fark nedir?
Farkı paranın yönü belirler. Para sana geliyorsa tahsilat, senden çıkıyorsa tediye (ödeme) makbuzu kesilir.
| Konu | Tahsilat Makbuzu | Tediye Makbuzu |
|---|---|---|
| Paranın Yönü | Kasaya giriş | Kasadan çıkış |
| Kim Düzenler? | Parayı alan işletme | Parayı ödeyen işletme |
| Kimin İmzası? | Tahsil eden | Parayı teslim alan |
| Örnek | Müşteriden veresiye borcunun bir kısmını aldın | Ustaya avans, personele harçlık ya da tedarikçiye elden ödeme yaptın |
| Cari Hesaba Etkisi | Müşterinin borcu azalır | Tedarikçiye olan borcun azalır ya da verdiğin avans alacak olarak görünür |
Tediye makbuzunda imzayı parayı alan kişi atar. Böylece "parayı verdim" dediğinde elinde karşı tarafın imzası olur. Tedarikçi zaten fatura ya da kendi makbuzunu veriyorsa ayrıca tediye makbuzu kesmen gerekmez; o belge senin ödeme kanıtındır.
Tahsilat makbuzunda hangi bilgiler yazmalı?
Makbuzun resmî bir kalıbı yoktur, ama şu bilgiler yazılı olursa hem sen hem müşteri rahat eder:
- Makbuz numarası ve tarih. Numaraları sırayla ver; atlanan numara kaybolan makbuzu gösterir.
- İşletmenin adı ya da unvanı. Parayı kimin aldığı belli olsun.
- Ödeyenin adı ya da unvanı. Şirketse unvanı, kişiyse adı ve soyadı.
- Tutar, rakamla ve yazıyla. "12.500,00 TL (On iki bin beş yüz Türk lirası)". İkisi aynı olmalı.
- Ödeme şekli. Nakit, havale-EFT, kredi kartı, çek ya da senet. Çekte banka ve çek numarası yazılır.
- Neye karşılık alındığı. "0042 no.lu faturanın kısmi ödemesi" ya da "Ekim taksiti" gibi.
- Kalan borç (isteğe bağlı). Kısmi ödemede kalan tutarı yazmak sonraki tartışmayı önler.
- Tahsil edenin adı ve imzası. Makbuzu geçerli kılan imzadır.
Boş bir örneği doldurup yazdırmak istersen tahsilat makbuzu örneği sayfasını kullanabilirsin; tutar yazıyla kendiliğinden dolar ve iki nüsha çıkar.
Tahsilat makbuzu nasıl kesilir? Örnekle adım adım
Bir hırdavatçı düşün. Bir müteahhide 18.000,00 TL'lik fatura kesmiş, müteahhit bugün 12.500,00 TL'sini havaleyle göndermiş. Makbuz şöyle hazırlanır:
| Alan | Örnek Değer |
|---|---|
| Makbuz No | 2026-0187 |
| Tarih | 06.11.2026 |
| Ödeyen | Örnek İnşaat Ltd. Şti. |
| Tutar | 12.500,00 TL (On iki bin beş yüz Türk lirası) |
| Ödeme Şekli | Havale-EFT |
| Açıklama | 0042 no.lu 18.000,00 TL'lik faturanın kısmi ödemesi |
| Kalan Borç | 5.500,00 TL |
Makbuzu iki nüsha hazırla, ikisini de imzala ve birini müşteriye ver. Sonra tahsilatı müşterinin cari hesabına işle; borcu 18.000,00 TL'den 5.500,00 TL'ye düşmeli. Cari hesabın nasıl okunduğunu cari hesap nedir yazısında örnekle anlattık.
Tahsilat makbuzu fatura yerine geçer mi?
Geçmez. Mal sattıysan ya da hizmet verdiysen faturayı ayrıca düzenlersin; makbuz yalnız o faturanın parasını aldığını gösterir. Gelir İdaresi'nin rehberi de aynı şeyi söyler: ödemenin banka üzerinden yapılması bile fatura, fiş ya da gider pusulası düzenleme zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
Sık karışan üç belge şunlardır:
- Fatura: Satışın vergi belgesidir. 2026'da hangi tutardan sonra kesilmesi gerektiğini fatura kesme sınırı 2026 yazısında bulabilirsin.
- Serbest meslek makbuzu: Doktor, avukat, mimar gibi serbest meslek erbabının kestiği vergi belgesidir. Adında "makbuz" geçse de tahsilat makbuzuyla aynı şey değildir.
- Tahsilat makbuzu: Yalnız paranın alındığını gösteren iç belgedir; vergi hesabına girmez.
30.000 TL'yi aşan tahsilatta makbuz yeterli mi?
Yeterli değil. 30.000 TL'yi aşan tahsilat ve ödemelerin banka, ödeme kuruluşu ya da PTT üzerinden yapılması ve bu kurumların verdiği dekont gibi belgelerle kanıtlanması gerekir. Kural 459 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'ne dayanır; sınır 575 Sıra No.lu Tebliğ ile 30.11.2024'ten itibaren 7.000 TL'den 30.000 TL'ye çıktı. Esnaf, tüccar, serbest meslek erbabı, basit usuldeki işletmeler ve nihai tüketiciler de kapsamdadır.
Kuralın küçük işletmeyi en çok ilgilendiren üç ayrıntısı var:
- Elden alıp bankaya yatırmak sayılmaz. Müşteri 50.000 TL'yi sana nakit verip sen bunu kendi hesabına yatırırsan kural çiğnenmiş olur. Müşteri parayı senin hesabına banka şubesinden açıklamalı yatırırsa kurala uyulmuş sayılır.
- Aynı gün aynı kişiyle yapılan işlemler toplanır. Toplam 30.000 TL'yi aştığı andan sonraki tahsilatlar da banka üzerinden yapılmalıdır.
- Taksitte işlemin toplamı esas alınır. 300.000 TL'lik bir işin bedelini 25.000 TL'lik taksitlerle alıyorsan her taksit bankadan gelmelidir.
Kurala uymayan iki tarafa da ayrı ayrı özel usulsüzlük cezası kesilir. Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 355. maddesine göre ceza her işlem için işlem tutarının %10'udur; ancak 2026'da birinci sınıf tüccar için 35.000 TL'nin, ikinci sınıf tüccar ve basit usuldeki esnaf için 17.000 TL'nin altına inmez. 50.000 TL'lik elden tahsilatta %10 tutarı 5.000 TL eder, ama ikinci sınıf tüccara kesilecek ceza alt sınır olan 17.000 TL olur. Bu yüzden büyük tutarları elden alma; ayrıntılar için Gelir İdaresi'nin tevsik rehberine bakabilirsin.
Kısmi ödemede ve çek-senetle tahsilatta makbuz nasıl kesilir?
Kısmi ödemede makbuzu alınan tutar kadar kesersin, faturanın tamamı kadar değil. Açıklamaya faturanın toplamını, bugün alınanı ve kalanı yaz: "18.000,00 TL'lik faturanın 12.500,00 TL'si alındı, kalan 5.500,00 TL". Bir sonraki ödemede yeni bir makbuz kesilir.
Çek ya da senetle tahsilatta makbuza çekin ya da senedin numarasını, vadesini ve tutarını yaz. Para henüz eline geçmediği için açıklamaya "vadesinde tahsil edilmek üzere alındı" demek yerinde olur. Senedin alanlarını senet nasıl doldurulur yazısında tek tek anlattık.
Gecikmiş alacakları izlemek için tahsilatı her zaman faturaya bağla. Hangi faturanın ne kadarının ödendiğini bilmezsen vadesi geçen alacak listesi yanlış çıkar; bunun düzeni alacak takibi nasıl yapılır yazısında.
Tahsilat makbuzunda en sık yapılan hatalar nelerdir?
- Açıklamayı boş bırakmak. Hangi borcun kapandığı belli olmaz; müşteri başka bir faturayı ödediğini söyleyebilir.
- Numarasız ya da tek nüsha makbuz kesmek. Kopyası sende kalmazsa ödemeyi sonradan belgeleyemezsin.
- Rakamla ve yazıyla tutarın farklı olması. Anlaşmazlıkta hangisinin geçerli olduğu tartışılır.
- Makbuzu kesip cari hesaba işlememek. Kâğıt doğru, ama müşterinin ekstresinde borç hâlâ eski tutarda görünür.
- Büyük tutarı elden almak. 30.000 TL'yi aşan tutarda makbuz seni cezadan korumaz.
Tahsilat makbuzu programda nasıl kesilir?
Elle makbuz kesmek az işlemde yeter; müşteri sayısı arttıkça makbuz koçanı ile cari hesap birbirini tutmamaya başlar. Bir ön muhasebe programı bu iki işi tek kayda indirir.
Uygun Muhasebe'de tahsilatı kaydederken faturayı seçersin; müşterinin borcu kendiliğinden düşer, kısmi tahsilat da olur. Makbuzu A4 ya da 80 mm fiş yazıcısında basabilir, bağlantısını WhatsApp ya da e-postayla müşteriye gönderebilirsin. Faturasız alınıp birkaç faturaya dağıtılan tahsilatta makbuz, hangi faturanın ne kadar kapandığını da gösterir. Müşteri ekstresi için cari hesap takip programı sayfasına bakabilirsin. Tahsilat ve cari takibi Ücretsiz Ön Muhasebe paketinde süresiz ücretsizdir, kart gerekmez. Ücretsiz Başla
Bu yazı genel bilgi içindir; vergi ve hukuk kararlarında mali müşavirine danış. Mevzuat değiştikçe yazıyı güncelliyoruz; güncelleme tarihi başlığın altında.