Mutabakat nedir, cari hesap mutabakatı nasıl yapılır ve fark çıkarsa ne olur?

Mutabakat nedir, ne anlama gelir?

Mutabakat, iki tarafın aynı konudaki kayıtlarını karşılaştırıp aynı sonuca vardığını yazılı olarak onaylamasıdır; sözlükte "uyuşma, anlaşma" demektir. İşletmelerde en çok cari hesap mutabakatı kastedilir: sen ve müşterin (ya da tedarikçin) belli bir tarihte aranızdaki bakiyenin aynı olduğunu teyit edersiniz.

Mutabakat mektubu, mutabakat formu ve mutabakatname çoğunlukla aynı belgenin adlarıdır: bir tarihteki bakiyeyi yazan ve karşı tarafın "mutabıkız" ya da "mutabık değiliz" diye cevapladığı yazı. Bakiyeyi herkes kendi kaydından bildiği için bir fatura, bir ödeme ya da bir iade bir tarafta eksik kalabilir. Mutabakat bu farkları ay sonunda ya da yıl sonunda ortaya çıkarır, yıllar sonra "bende başka görünüyor" tartışmasını da önler.

Cari hesap mutabakatı nasıl yapılır?

Cari hesap mutabakatı, bir müşteri ya da tedarikçiyle belli bir tarihteki alacak-borç bakiyesinin iki tarafın kayıtlarında da aynı olduğunu yazılı olarak onaylamaktır. Altı adımda yaparsın:

1. Tarihi seç. Ay sonu, üç aylık dönem sonu ya da 31 Aralık gibi.
2. O tarihteki cari ekstreyi çıkar. Bakiyeyi ve hareket dökümünü mektuba ekle; ekstrenin nasıl okunduğunu cari hesap nedir yazımızda anlattık.
3. Mektubu yetkili imzasıyla gönder. E-posta, kargo ya da noter yoluyla gönderebilirsin; gönderdiğin tarihi kaydet.
4. Karşı tarafın cevabını bekle. Karşı taraf kendi kayıtlarını kontrol edip "mutabıkız" ya da "mutabık değiliz" der; değilse kendi bakiyesini yazar.
5. Fark varsa kalem kalem karşılaştır ve düzelt (aşağıda).
6. Mutabık kalınan bakiyeyi ve yazışmayı dosyala.

Banka mutabakatı nedir, nasıl yapılır?

Banka mutabakatı, kendi kayıtlarındaki banka bakiyesi ile bankanın ekstresindeki bakiyeyi karşılaştırıp farkları açıklamaktır. İki bakiye tarih farkı yüzünden çoğu zaman aynı çıkmaz; önemli olan farkın nedenini kalem kalem bulmaktır. Örnek: ekstredeki bakiye 91.480,50 TL, defterdeki bakiye 87.168,00 TL.

İki düzeltilmiş bakiye eşit çıktığı için mutabakat tamamlandı. Eksik masrafı (187,50 TL) şimdi kayda alırsın; çek bankadan çıkınca da aradaki fark kapanır. Bankanın sana gönderdiği bakiye mektubu ya da mutabakat talebi de aynı mantıkla çalışır: bankanın kayıtlarındaki bakiyeyi kendi kayıtlarınla karşılaştırır, uyuyorsa onaylarsın.

Mutabakat kim tarafından, ne zaman yapılır?

Mutabakatı çoğu işletmede ön muhasebeye bakan kişi yapar, mektubu yetkili imzalar. Küçük bir işletmede bu kişi sensin. Mali müşavirin mektubu hazırlamak zorunda değildir, ama mutabakat sonuçlarını ona iletirsen yıl sonu kayıtlarını bunlarla kontrol edebilir.

Sıklık için kesin bir kural yok; işletmenin büyüklüğüne ve cari sayısına göre seçersin:

Mutabakat çoğu işletme için bir ticari uygulamadır; sözleşmen, bağımsız denetçin ya da karşı tarafın talebi varsa yapman gerekebilir. Sana özel bir zorunluluk olup olmadığını mali müşavirine sor.

Örnek mutabakat metni nasıl yazılır?

Mutabakat mektubu kısa olmalı: kim yazıyor, hangi tarihteki bakiye, tutar ve yönü (alacak mı borç mu), cevap için son tarih ve karşı tarafın yanıt bölümü. Aşağıdaki metni köşeli parantezleri kendi bilgilerinle doldurarak kullanabilirsin.

Üç ayrıntıya dikkat et. Tarihi ve tutarı net yaz, "KDV dahil" ibaresini ekle. Mektuba ekstreyi koy ki karşı taraf kalem kalem karşılaştırabilsin. Cevabı yazılı al; telefonda söylenen "tamam" sonradan ispat edilemeyebilir.

Mutabakat mektubuna cevap verilmezse ne olur?

Bir mektuba cevap vermemek, kural olarak mektuptaki bakiyeyi kabul etmek anlamına gelmez; kanun yalnızca bazı durumlarda sessizliğe sonuç bağlar. 31.10.2026 itibarıyla iki örnek şöyle:

• Fatura: Fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır (Türk Ticaret Kanunu md. 21/2). Bu kural faturanın içeriği içindir, mutabakat mektubundaki bakiye için değil.
• Cari hesap sözleşmesi: Aranızda yazılı bir cari hesap sözleşmesi varsa ve hesap devresini ayrıca belirlemediyseniz her yılın son günü hesabın kapandığı gün sayılır. Bakiyeyi gösteren cetveli alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla ya da güvenli elektronik imzalı bir yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır (md. 94). Kanun itiraz yollarını sayıyor; imzasız sıradan bir e-posta bu yollar arasında yer almıyor.

Yazılı bir cari hesap sözleşmen yoksa bu kuralın sana uygulanıp uygulanmayacağını avukatına sor. Her iki durumda da cevabı gelmeyen mektubu "mutabık" diye kaydetme; hatırlat ve yazılı onay iste. Karşı taraf "mutabıkız" derse bu yazı, bakiyenin doğruluğunu göstermek için elindeki önemli bir delildir. Borçlunun borcu kabul etmesi zamanaşımını da kesebilir (Türk Borçlar Kanunu md. 154); bunu değerlendirmek avukatın işidir. Alacağı tahsil etme sürecini alacak takibi nasıl yapılır yazımızda anlattık.

Mutabakat farkı nedir, fark çıkınca ne yapılır?

Mutabakat farkı, iki tarafın aynı tarihteki bakiyeleri arasındaki tutardır. Fark çıkması kötü bir şey değildir; mutabakatın amacı zaten bu farkı bulmaktır. Önemli olan farkı nedenine göre ayırmaktır. En sık görülen nedenler şunlar:

Somut bir örnek: sen karşı tarafın 125.000,50 TL borçlu olduğunu görüyorsun, onlar 118.500,50 TL diyor. Fark 6.500,00 TL.

Fark iki kalemden çıkıyor: 4.500,00 TL'lik fatura karşı tarafta, 2.000,00 TL'lik havale sende eksik. Sen havaleyi, karşı taraf faturayı kaydedince iki bakiye 123.000,50 TL'de buluşuyor. Fark çıkınca şunları yap:

1. İki ekstreyi yan yana koy, belge numarası ve tutarla kalem kalem eşleştir.
2. Eşleşmeyen satırları işaretle ve her biri için nedeni bul.
3. Kaydı hatalı olan taraf düzeltir; belge eksikse (iade faturası gibi) kes ya da iste.
4. Düzeltilmiş bakiyeyi yazılı olarak yeniden teyit edin.

Fark hemen kapanmıyorsa karşı tarafın "mutabık değiliz" cevabını kayda al ve görüşmeye başla; sessiz kalmak farkı büyütür.

Form Ba ve Bs mutabakatı hâlâ yapılıyor mu?

Hayır. Eski rehberlerde "Ba-Bs mutabakatı" diye geçen uygulama bitti: 565 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile Form Ba ve Form Bs, Eylül 2024 döneminden itibaren verilmiyor. Yani vergi dairesine ayrıca bir mutabakat bildirimi yapmazsın; cari mutabakat bundan sonra tamamen ticari ilişkine ve sözleşmelerine bağlı bir uygulama olarak kalır. Eylül 2024'ten önceki dönemlere ait bir düzeltme gerekirse mali müşavirine sor. Terimin ayrıntısı için Ba-Bs formu sayfasına bakabilirsin.

Mutabakat mektubunu nasıl gönderirsin: kâğıt, e-posta ya da program?

Mektubu kâğıda basıp kaşeleyerek kargoyla gönderebilir, PDF olarak e-postayla iletebilir ya da bir programdan hazırlayıp bağlantıyla yollayabilirsin. Uyuşmazlık çıkma ihtimali yüksekse noter ya da taahhütlü mektup gönderimi kayıt açısından daha güvenlidir, ama masraflıdır; rutin mutabakatta e-posta çoğu zaman yeter. Hangi yolu seçersen seç gönderim tarihini ve cevabı sakla.

Bir ön muhasebe programı bu işi hızlandırır. Uygun Muhasebe'de müşteri ya da tedarikçi kartının üç nokta menüsünden "Bakiye onayı iste" dersin; seçtiğin tarihteki bakiyeyle mektup hazırlanır, bağlantısını e-posta ya da WhatsApp ile gönderirsin. Karşı taraf bağlantıdan "Mutabıkız" ya da "Mutabık değiliz" der, mutabık değilse kendi bakiyesini yazar; cevap gelince sana e-posta ulaşır. Listede birden çok cari seçersen mektuplar bugünkü bakiyeyle hazırlanır ve e-postası kayıtlı olanlara hemen gider. Bir cariyle aylık ne kadar alışveriş yaptığını görmek istersen Raporlar'daki cari alış-satış özeti KDV hariç aylık toplamları gösterir. Ayrıntılar cari hesap takip programı sayfasında.

Bu yazı genel bilgi içindir; vergi ve hukuk kararlarında mali müşavirine danış. Mevzuat değiştikçe yazıyı güncelliyoruz; güncelleme tarihi başlığın altında.