Cari hesap nedir, bakiye ve ekstre nasıl okunur?

Cari hesap nedir, muhasebede ne işe yarar?

Cari hesap, birlikte çalıştığın bir müşteri ya da tedarikçiyle aranızdaki borç ve alacağın tarih sırasıyla yazıldığı hesaptır. Satış faturası kestiğinde müşterinin borcu artar, ödeme yaptığında azalır; geriye kalan fark bakiyedir ve kimin kime ne kadar borçlu olduğunu gösterir.

Cari sözcüğü "güncel, işleyen" anlamına gelir; cari hesap da bitmemiş bir alışverişin hesabıdır. Her müşteri ve her tedarikçi için ayrı hesap tutulur, bu hesapların toplamı da işletmenin dışarıdaki alacağını ve borcunu verir. Küçük işletmelerde cari hesap veresiye defteriyle, Excel tablosuyla ya da bir ön muhasebe programı ile tutulur. Hangisini seçersen seç kural aynıdır: her hareket bir cariye, bir tarihe ve bir belgeye bağlanır.

Bankadaki ve haberlerdeki cari hesap aynı şey midir?

Hayır. Bankada cari hesap, çoğunlukla vadesiz hesabın adıdır; katılım bankalarında "özel cari hesap" diye de geçer. Haberlerdeki "cari hesap açığı" ise bir ülkenin mal, hizmet ve gelir alışverişinde dışarıya yaptığı ödemelerin dışarıdan aldığı paradan fazla olmasıdır. Bu yazı, işletmenin müşteri ve tedarikçileriyle olan hesabını anlatıyor.

Cari hesapta borç ve alacak ne demektir?

Muhasebede bir hesabın sol sütununa borç, sağ sütununa alacak denir. Cari hesapta bunu şöyle okursun: müşteri hesabına borç yazılırsa müşteri sana borçlanmış, alacak yazılırsa borcu azalmış olur; tedarikçi hesabında ise tersi geçerlidir. Dört işlemin nasıl yazıldığına bak:

Pratik kural şu: müşteri hesabı borç bakiyesi veriyorsa alacaklısın, tedarikçi hesabı alacak bakiyesi veriyorsa borçlusun. Hem satış hem alış yaptığın bir firma varsa ikisi aynı kartta toplanır ve bakiye ikisinin farkı olur. Tedarikçiden 40.000,00 TL'lik mal alıp 15.000,00 TL ödediysen tedarikçi hesabı 25.000,00 TL alacak bakiyesi verir, yani 25.000,00 TL borçlusun.

Mali müşavirin defterinde müşteriler 120 Alıcılar, tedarikçiler 320 Satıcılar hesabında izlenir (Tek Düzen Hesap Planı). Senin cari kartların bu hesapların firma firma dökümüdür.

Cari hesap ekstresi nedir, örnekle nasıl okunur?

Cari hesap ekstresi, bir müşteri ya da tedarikçiyle seçtiğin dönemdeki bütün fatura, tahsilat ve ödemelerin tarih sırasıyla dökümüdür. Başta devreden bakiye, her satırda yürüyen bakiye, sonda dönem sonu bakiyesi görünür. Aşağıda bir toptancının bir müşterisine ait Eylül 2026 ekstresi var; tutarlar KDV dahildir.

Dönem sonu bakiyesi 26.100,50 TL borçtur: müşteri sana bu kadar borçlu. Hesabı kendin de çıkarabilirsin: devreden 12.000,00 + borç toplamı 48.500,50 − alacak toplamı 34.400,00 = 26.100,50 TL. İade satırı alacak sütununa girdi, çünkü iade müşterinin borcunu azaltır.

Ekstreyi ayda bir müşterine gönder. Bakiye ikinizin kayıtlarında da aynı çıkıyorsa sorun yok; çıkmıyorsa farkı erkenden yakalarsın. Bu karşılaştırmanın adı mutabakattır, adımlarını mutabakat nedir yazımızda anlattık.

Cari kart nedir, cari hesap nasıl açılır?

Cari kart, bir müşteri ya da tedarikçinin bilgilerinin ve hesabının tutulduğu karttır; cari hesap açmak da bu kartı doldurmaktır. Yeni bir firmayla ilk işini yapmadan önce kartını aç, çünkü fatura keserken de ödeme alırken de bu karta ihtiyaç duyarsın. Kartta şu bilgiler bulunur:

Aynı firmaya iki kart açma: bakiye ikiye bölünür ve ekstre yanlış çıkar. Kartı açmadan önce vergi numarasını listede ara; aynı numara varsa yeni kart yerine mevcut olanı kullan. Takibe yeni başlıyorsan her carinin açılış bakiyesini de yaz, yoksa eski borçlar kayıtta hiç görünmez.

Cari hesap nasıl tutulur, cari takibi nasıl yapılır?

Cari hesabı tutmak için her müşteri ve tedarikçiye tek kart açar, her faturayı, tahsilatı ve ödemeyi aynı gün kartına işler, ay sonunda da ekstreyi karşı tarafla karşılaştırırsın. Adım adım şöyle ilerlenir:

1. Her firmaya tek kart aç. Aynı firmanın iki kartı olursa bakiyeyi bulmak için ikisini toplaman gerekir.
2. Faturayı vadesiyle yaz. 17.10.2026 tarihli, 30 gün vadeli bir faturanın vadesi 16.11.2026'dır. Vadeyi yazmazsan hangi alacağın geciktiğini sonradan göremezsin.
3. Tahsilatı ve ödemeyi hangi faturaya ait olduğunu belirterek yaz. 12.000,00 TL'lik bir tahsilatı hangi faturaya saydığını yazmazsan, hangi faturanın açık kaldığını bulmak zorlaşır.
4. Haftada bir vadesi geçenlere bak. Gecikeni aynı hafta ara; nasıl yapılacağını alacak takibi nasıl yapılır yazımızda anlattık.
5. Ay sonunda ekstreyi gönder. Büyük müşteri ve tedarikçilerle bakiyeyi birlikte karşılaştır.
6. Yıl sonunda bakiyeleri devret. 31.12.2026 bakiyeleri 01.01.2027'nin açılış bakiyesi olur; bunları mali müşavirinin defterindeki bakiyelerle de karşılaştır.

"Cari hesap defteri" diye ayrı bir yasal defter yoktur. Vergi Usul Kanunu'na göre bilanço esasında tutulan defterler yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteridir (md. 182). Müşteri ve tedarikçi takibi senin kendi yardımcı kaydındır; mali müşavirin bu hesapları kendi defterinde izler.

Bakiyeyi hesaplamak kolay: devreden bakiye + borç toplamı − alacak toplamı. Excel'de tutacaksan cari hesap takip Excel şablonumuz hareketleri girdikçe her carinin bakiyesini ve "bize borçlu / biz borçluyuz" bilgisini hesaplar.

Cari hesap Türk Ticaret Kanunu'nda nasıl geçer?

Türk Ticaret Kanunu'nda cari hesap, günlük muhasebedeki anlamından biraz farklı bir sözleşmedir. 89. maddeye göre iki kişi, aralarındaki alacakları tek tek istemekten vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç olarak hesaba yazmak ve hesap kesildiğinde çıkan farkı istemek üzere anlaşırsa bu bir cari hesap sözleşmesidir; sözleşme yazılı yapılmadıkça da geçerli olmaz. 31.10.2026 itibarıyla bu sözleşmenin başlıca sonuçları şunlardır:

• Hesap devresi sözleşmede ya da ticari teamülde belirlenmediyse her takvim yılının son günü hesabın kapandığı gün sayılır. Bakiye cetvelini alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da güvenli elektronik imzalı bir yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır (md. 94).
• Cari hesabın alacak sütununa yazılan tutarlara, sözleşme ya da ticari teamül gereği, kaydedildikleri tarihten itibaren faiz işler (md. 90).
• Faizin ana paraya eklenip üzerine yeniden faiz işletilmesi (bileşik faiz), ticari işlerde yalnız cari hesaplarda ve iki tarafın da ticari iş niteliğindeki ödünç sözleşmelerinde geçerlidir; bunun için faizin ana paraya en az üç ayda bir eklenmesi gerekir (md. 8 ve 96).
• Hesaba geçirilen kalemler ayrılmaz bir bütündür; hesap kesilmeden taraflardan hiçbiri alacaklı ya da borçlu sayılmaz (md. 97).

Bu kurallar, yazılı bir cari hesap sözleşmesi yaptığın firmalar için geçerlidir. Çoğu küçük işletme müşterisiyle yalnız fatura ve irsaliye üzerinden çalışır ve böyle bir sözleşme yapmaz; ona da günlük dilde "cari hesap" denir, ama bu yalnızca alışverişin kaydıdır. Yazılı sözleşmen yoksa bakiye cetveline cevap verilmemesinin sonucunu avukatına sor ve sessizliğe güvenmek yerine karşı taraftan yazılı onay al. Faizi hesaplamak için faiz hesaplama aracını kullanabilirsin.

Cari hesap ile veresiye arasındaki fark nedir?

Veresiye, malı ya da hizmeti şimdi alıp parasını sonra ödemektir; cari hesap ise bu borcun kaydının tutulduğu hesaptır. Yani veresiye bir satış biçimi, cari hesap onun defteridir. Mahalle esnafının veresiye defteri de aslında küçük bir cari hesaptır: her müşteriye bir sayfa, her satırda alınan mal, yapılan ödeme ve kalan borç.

Fark daha çok ölçekte ve belgede ortaya çıkar. Veresiye genellikle küçük tutarlı perakende satışta, cari hesap ise fatura ve vadeye dayanan ticari satışta (toptan satış, hizmet işi) kullanılır. Cari hesapta belge numarası, vade ve risk limiti de tutulur. İkisinde ortak kural şu: parayı sonra alman, faturayı ya da fişi sonra kesmen anlamına gelmez. Fatura süresi ödemeden değil, teslimden başlar; ayrıntısı fatura kesme süresi yazımızda. Veresiye tutuyorsan veresiye defteri şablonuyla başlayabilirsin.

Cari hesap risk limiti nedir, nasıl belirlenir?

Risk limiti, bir müşteriye açık hesapla en çok ne kadar satacağını belirleyen tutardır. Müşterinin borcu bu sınıra yaklaşınca yeni satış yapmadan önce durup bakarsın; böylece tek bir müşterinin ödememesi işletmeni sarsmaz.

Limiti belirlerken müşterinin aylık alımına, ödeme alışkanlığına ve senin kaldırabileceğin riske bak. Örneğin ayda ortalama 20.000,00 TL'lik mal alan ve vadesinde ödeyen bir müşteriye 40.000,00 TL, ilk kez çalıştığın birine 10.000,00 TL limit koyabilirsin; ilk ödemelerini gördükçe sınırı yükseltirsin.

Cari hesap takibini Excel ile mi, programla mı yapmalısın?

Müşterin ve tedarikçin birkaç taneyse Excel yeter; sayı arttıkça ve aynı bilgiyi birkaç yere yazmaya başladıkça program zaman kazandırır. Farkları tabloda görelim:

Excel'in yetmediği noktada Uygun Muhasebe gibi bir program işi toparlar: müşteri ve tedarikçi kartı, ekstre, vadesi geçenler listesi, e-posta ile vade hatırlatması ve mutabakat mektubu aynı yerde durur; carilerini Excel'den toplu aktarabilirsin. Satış faturası ya da sipariş bir müşterinin risk limitini aşacaksa sana sorulur, kayıt engellenmez. Ayrıntılar cari hesap takip programı sayfasında; 14 gün ücretsiz, kart gerekmez.

Bu yazı genel bilgi içindir; vergi ve hukuk kararlarında mali müşavirine danış. Mevzuat değiştikçe yazıyı güncelliyoruz; güncelleme tarihi başlığın altında.