Yıl sonu stok sayımı nedir, 2026'da ne zaman yapılır?
Yıl sonu stok sayımı, hesap döneminin son günündeki malları tek tek sayıp değerini çıkarmaktır; vergi dilinde buna envanter denir. Takvim yılıyla çalışan işletme için 2026'nın bilanço günü 31.12.2026 Perşembe'dir. İşletme defteri ya da bilanço esasına göre defter tutan ve mal alıp satan her işletme bu sayımı yapmak zorundadır.
Sayımın sonucu doğrudan vergine yansır. Yıl sonunda elinde kalan mal, o yıl satılmamış maliyettir; eksik sayarsan kâr düşük, fazla sayarsan kâr yüksek görünür. Kasım ayı hazırlık için doğru zaman: sayım listesini, eksik faturaları ve bozuk malları şimdiden ayıklarsan 31 Aralık akşamı iş bir iki saate iner.
Envanter kimler için zorunlu, defter türüne göre ne değişir?
Vergi Usul Kanunu envanteri iki defter türü için ayrı ayrı düzenler. Aşağıdaki tablo farkı özetliyor:
| Defter Türü | Ne Sayılır? | Nereye Yazılır? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İşletme Hesabı (İkinci Sınıf) | Emtia: satmak için alınan ya da üretilen mal, ham madde ve yardımcı malzeme | İşletme defterinde dönem kayıtlarını izleyen sayfalara ya da ayrı bir envanter defterine | VUK md. 195 |
| Bilanço Esası (Birinci Sınıf) | Bütün mevcutlar, alacaklar ve borçlar; mal stoku da dahil | Envanter defterine; büyük işletmede imzalı envanter listeleriyle | VUK md. 185, 186, 188 |
| Büyük Mağaza ve Eczane | Emtia | Üç yılda bir sayım yapılabilir; arada kayıttaki miktar yazılır | VUK md. 190 |
Kanun envanter çıkarmayı mevcutları "saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek" diye tanımlar (VUK md. 186). Yani yalnız adet yazmak yetmez; her kalemin değeri de çıkarılır. Hangi defteri tuttuğunu bilmiyorsan esnaf muhasebesi yazısında sınıfları anlattık.
Stok sayımı kârı ve vergiyi nasıl etkiler?
İşletme defteri tutan esnafta yıl sonu kârı kabaca şöyle bulunur: yılın satışlarına dönem sonundaki mal mevcudu eklenir; dönem başındaki mal ile yıl içindeki alışlar ve giderler düşülür (VUK md. 196). Bu yüzden 31.12.2026'da saydığın stok, hasılat tarafına yazılır.
Örnekle görelim. Bir hırdavatçının 2026 rakamları şöyle olsun:
| Kalem | Doğru Sayım | Eksik Sayım |
|---|---|---|
| Yıl İçindeki Satışlar | 2.400.000,00 TL | 2.400.000,00 TL |
| Dönem Sonu Mal Mevcudu | 380.000,00 TL | 300.000,00 TL |
| Dönem Başı Mal Mevcudu | (320.000,00 TL) | (320.000,00 TL) |
| Alışlar ve Giderler | (2.100.000,00 TL) | (2.100.000,00 TL) |
| Kâr | 360.000,00 TL | 280.000,00 TL |
Rafta 80.000,00 TL'lik mal sayılmadan kalınca kâr da 80.000,00 TL düşük çıkıyor. Vergi incelemesinde bu fark kayıt dışı satış sorusunu da beraberinde getirebilir. Tersi de sorun: sayımı şişirirsen hiç kazanmadığın kâra vergi ödersin ve gelecek yılın dönem başı stoğu yanlış başlar.
31 Aralık'ta stok sayımı nasıl yapılır? Adım adım
- Sayım listesini Kasım'da hazırla. Ürün kodu, adı, birimi ve kayıttaki miktar yazılı olsun. Programdan alamıyorsan stok takip Excel şablonu başlangıç için yeter.
- Eksik faturaları kapat. Gelmiş ama kaydedilmemiş alış faturası, kesilmemiş satış faturası sayımda yanlış fark çıkarır.
- Bozuk, kırık ve tarihi geçmiş malı ayır. Bunlar ayrı değerlenir; aşağıda anlattık.
- Sayımı satışın durduğu saatte yap. 31.12.2026 kapanıştan sonra ya da 01.01.2027 tatil gününde sayarsan hareket karışmaz. Biri saysın, biri yazsın.
- Emanet ve konsinye malı ayrı yaz. Envantere işletmeye ait kıymetler girer (VUK md. 186); sende duran başkasının malını ayrı listele ve mali müşavirine göster.
- Farkları araştır, sonra düzelt. Fark yanlış kayıttan, faturasız çıkıştan ya da fireden gelebilir.
- Listeyi imzala ve sakla. Tarih, sayan kişi ve imza bulunsun; büyük işletmede kanun envanter listesinin numaralı, tarihli ve imzalı olmasını ister (VUK md. 188).
- Değerleri mali müşavirine ilet. Envanterin deftere nasıl geçeceğini o belirler.
Ayın ortasında yaptığın sıradan sayımlarla ilgili ayrıntılar stok takibi nasıl yapılır yazısında.
Sayılan stok hangi değerle yazılır?
Emtia kural olarak maliyet bedeliyle değerlenir (VUK md. 274). Maliyet bedeli malı alırken ödediğin tutar ve alışa bağlı giderlerdir; üretim yapan işletmede ham madde, işçilik ve genel üretim giderlerinin mala düşen payı da eklenir (VUK md. 275).
İki istisna yıl sonunda işine yarar:
- Satış fiyatı maliyetin en az %10 altına düştüyse maliyet bedeli yerine emsal bedelini kullanabilirsin (VUK md. 274). Örneğin tanesi 500,00 TL'ye aldığın bir matkap Aralık'ta piyasada 420,00 TL'ye satılıyorsa düşüş %16'dır; değerleme düşük değerle yapılabilir.
- Bozulan, çürüyen, kırılan ya da paslanan mal ile hurda ve ıskarta emsal bedeliyle değerlenir (VUK md. 278). Emsal bedeli hesaplanamıyorsa takdir komisyonu belirler (VUK md. 267). Tarihi geçtiği için imha edilecek mal için ayrıca bir usul vardır (VUK md. 278/A).
Sayımda fark çıkarsa ne yapılır?
Önce nedeni bul, sonra kaydı düzelt. Fark üç ana kaynaktan gelir:
| Fark | Olası Neden | Ne Yapılır? |
|---|---|---|
| Sayılan Kayıttan Az | Faturasız çıkış, girilmemiş satış, kırılma ya da kayıp | Eksik satış faturasını kes; kırık ve bozuk malı zayi olarak ayrı kaydet |
| Sayılan Kayıttan Fazla | Girilmemiş alış faturası, iki kez yazılmış iade | Alış faturasını kaydet, mükerrer kaydı sil |
| Miktar Doğru, Değer Yanlış | Eski ya da yanlış alış fiyatı | Son alış faturasıyla maliyeti kontrol et |
Faturası olmadan çıkan malı sayım farkıyla kapatmak işin kolayı gibi görünür, ama satışı belgesiz bırakır. Açıklanamayan büyük bir fark kalırsa mali müşavirinle konuş.
Yıl sonu sayımı programla nasıl kolaylaşır?
Satış ve alış faturası stoğu kendiliğinden günceller, böylece sayım günü elinde güncel bir "kayıttaki miktar" olur. Bir ön muhasebe programı kullanıyorsan iş, rafı saymak ve farkı girmekten ibarettir.
Uygun Muhasebe'de "Stok hareketi ekle"de Sayım'ı seçip depodaki gerçek miktarı yazarsın; fark sayım düzeltmesi olarak kaydolur. Sayımı birkaç gün sonra girsen bile sayım gününün tarihini yazarsın, aradaki satışlar farka karışmaz. Bozulan ya da tarihi geçen ürünü "Zayi düş" ile nedeniyle birlikte stoktan düşersin; satış sayılmaz. Depo ve sayım ayrıntıları stok takip programı sayfasında. Envanter teriminin kısa tanımı için sözlüğe bakabilirsin.
Bu yazı genel bilgi içindir; vergi ve hukuk kararlarında mali müşavirine danış. Mevzuat değiştikçe yazıyı güncelliyoruz; güncelleme tarihi başlığın altında.