Aracın istediği matrah nasıl bulunur?
Matrah, yıllık kazançtan giderler ve yasal indirimler düşüldükten sonra kalan tutardır; araç vergiyi cirodan değil bu rakamdan hesaplar. Ticari kazancı ya da serbest meslek kazancı olan biri için yol şudur: yıllık hasılat − giderler = kazanç; kazanç − varsa geçmiş yıl zararı − yasal indirimler = matrah.
Yasal indirimler Gelir Vergisi Kanunu'nun 89. maddesinde sayılır. Belgeli eğitim ve sağlık harcamaları beyan edilen gelirin %10'unu aşmamak şartıyla, hayat sigortası primlerinin yarısı ile şahıs sigorta primleri ise gelirin %15'ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla matrahtan indirilebilir. Yıllık kazancı 700.000,00 TL, indirimleri 50.000,00 TL olan serbest çalışanın matrahı 650.000,00 TL'dir ve araç bu matrah için 138.000,00 TL vergi bulur.
2026 tarifesinde dilim sonlarında toplam vergi ne kadar?
02.11.2026 itibarıyla geçerli tarife beş dilimlidir: ilk iki dilim herkes için aynıdır, %27'lik dilim ücret gelirinde daha geniştir. Tutarlar Gelir Vergisi Kanunu'nun 103. maddesinde 2026 için güncellenmiş haliyle yazılıdır ve 31.12.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Her dilimin sonuna kadar biriken vergiyi bilirsen hesap tek çarpmaya iner: vergi = önceki dilimin sonundaki toplam vergi + (matrah − o dilimin başı) × dilim oranı.
| Oran | Ücret dışı gelir: dilim sonu | Ücret dışı: o sınıra kadar vergi | Ücret geliri: dilim sonu | Ücret: o sınıra kadar vergi |
|---|---|---|---|---|
| %15 | 190.000 TL | 28.500,00 TL | 190.000 TL | 28.500,00 TL |
| %20 | 400.000 TL | 70.500,00 TL | 400.000 TL | 70.500,00 TL |
| %27 | 1.000.000 TL | 232.500,00 TL | 1.500.000 TL | 367.500,00 TL |
| %35 | 5.300.000 TL | 1.737.500,00 TL | 5.300.000 TL | 1.697.500,00 TL |
| %40 | 5.300.000 TL'nin üstü | - | 5.300.000 TL'nin üstü | - |
Örnek: ücret dışı gelirde 650.000,00 TL matrahın vergisi 70.500,00 + (650.000,00 − 400.000,00) × 0,27 = 138.000,00 TL'dir; ortalama oran %21,23 çıkar. Dilim sistemini, ücretlilerde kümülatif matrahı ve asgari ücret istisnasını gelir vergisi dilimleri 2026 yazımızda anlattık.
Hangi yılın tarifesi uygulanır?
Gelirin elde edildiği yılın tarifesi uygulanır. Mart 2026'da verdiğin yıllık beyanname 2025 gelirini kapsar ve 2025 tarifesiyle hesaplanır; 2026 gelirini Mart 2027'de beyan edeceksin. Araçtaki yıl kutusunu bu yüzden gelirin elde edildiği yıla göre seç.
Aynı 750.000,00 TL matrah (ücret dışı) 2025 tarifesinde 171.500,00 TL vergi çıkarır, ortalama oran %22,87'dir; 2026 tarifesinde 165.000,00 TL çıkar, ortalama oran %22,00'dir. Fark 6.500,00 TL'dir. 2025'te dilim sınırları 158.000 / 330.000 / 800.000 TL (ücrette üçüncü sınır 1.200.000 TL) ve 4.300.000 TL idi.
Marjinal oran ne işe yarar?
Marjinal oran, kazanacağın bir sonraki liranın gireceği dilimin oranıdır. Yıl sonuna doğru ek gelir ya da gider kararı verirken ortalama orana değil buna bakarsın.
Matrahın 395.000,00 TL ise vergin 69.500,00 TL, marjinal oranın %20'dir. Matrah 405.000,00 TL'ye çıkarsa vergi 71.850,00 TL olur: 10.000,00 TL'lik ek gelirin 5.000,00 TL'si %20'den, 5.000,00 TL'si %27'den vergilendiği için ek vergi 2.350,00 TL'dir, yani ek gelirin %23,5'i.
Ücret ve ücret dışı tarife arasındaki fark ne kadar?
Fark yalnız üçüncü dilimin genişliğinden gelir. Matrah 1.350.000,00 TL olduğunda ücret dışı gelirde vergi 355.000,00 TL, ücret gelirinde 327.000,00 TL çıkar; fark 28.000,00 TL'dir. Ticari kazanç, serbest meslek kazancı ve kira geliri için araçtaki "ticari kazanç, serbest meslek, kira" seçeneğini, maaş geliri için "ücret geliri" seçeneğini kullan. Hem ücret hem ücret dışı gelirin varsa hangi tarifenin uygulanacağını mali müşavirine sor.
Araç hangi kalemleri düşmez?
Araç yıllık vergiyi brüt olarak bulur; beyannamede ödeyeceğin tutar bundan farklı olabilir. Şu kalemleri sen düşersin:
- Geçici vergi ve stopaj: Yıl içinde ödediğin geçici vergi ile müşterilerinin kestiği stopaj, hesaplanan vergiden mahsup edilir; fazlası şartlarına göre iade edilir (stopaj için md. 121, geçici vergi için mükerrer md. 120). Örneğin aracın 138.000,00 TL bulduğu bir mükellef yıl içinde 60.000,00 TL geçici vergi ödediyse ve müşterileri 40.000,00 TL stopaj kestiyse beyannamede 38.000,00 TL öder. Geçici vergi için geçici vergi hesaplama aracına bak.
- Asgari ücret istisnası: Ücretlilerde asgari ücrete denk gelen vergi istisnadır; aylık net için brütten nete maaş hesaplama aracını kullan.
- Basit usul ve esnaf muaflığı: Kazancı basit usulde tespit edilen esnafın bu kazancı gelir vergisinden istisnadır; tarife ona uygulanmaz.
- Vergiye uyumlu mükellef indirimi: Kanundaki şartları taşıyan ticari, zirai ve mesleki kazanç sahiplerinde hesaplanan verginin %5'i indirilir (mükerrer md. 121). Şartlarını mali müşavirinle kontrol et.