Geçici vergi matrahı ve ödenecek tutar nasıl bulunur?
Yıl başından dönem sonuna kadarki kazançtan istisna, indirim ve geçmiş yıl zararını düşersin, kalan matraha oranı uygularsın. Çıkan tutardan önceki dönemlerde hesaplanan geçici vergiyi ve dönemde kesilen stopajı çıkarırsın; kalan, o dönem ödeyeceğin vergidir. Esas alınan, dönemin kendi kazancı değil yıl başından beri biriken kazançtır.
Gelir vergisi mükellefleri için dayanak Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 120. maddesidir; oran, gelir vergisi tarifesinin ilk dilimi olan %15'tir. Kurumlar için Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 32. maddesi aynı esasları uygular ve cari dönemin kurumlar vergisi oranını kullanır. Aracın hesapladığı 2026 oranları:
| Mükellef | Geçici vergi oranı |
|---|---|
| Şahıs işletmesi, serbest meslek erbabı | %15 |
| Kurumlar vergisi mükellefi, genel oran (limited, anonim şirket) | %25 |
| Sanayi sicil belgeli kurumun üretim kazancı | %24 |
| Banka, finans ve sigorta kuruluşu | %30 |
İhracat kazancı gibi indirimli oran uygulanan kazancın varsa onu araçta ayrı hesapla. Kimin geçici vergi ödediği ve dönemlerin tanımı için geçici vergi nedir yazımıza bak.
Dönem dönem ödenecek tutar nasıl değişir?
Her dönemde yıl başından beri biriken kazanca oranı uygular, önceki dönemlerde hesaplanan vergiyi düşersin. Aşağıda bir şahıs işletmesinin ilk iki dönemi var; ikisinde de e-ticaret stopajı gibi bir kesinti yapılmış:
| Kalem | 1. dönem (Ocak–Mart) | 2. dönem (Nisan–Haziran) |
|---|---|---|
| Yıl başından kazanç | 240.000,00 TL | 520.000,00 TL |
| Hesaplanan vergi (%15) | 36.000,00 TL | 78.000,00 TL |
| Önceki dönemlerde hesaplanan | 0,00 TL | 36.000,00 TL |
| Dönemde kesilen stopaj | 9.000,00 TL | 8.500,00 TL |
| Ödenecek | 27.000,00 TL | 33.500,00 TL |
Dikkat edeceğin yer "Önceki geçici vergiler" kutusu: oraya ödediğin tutarı değil, hesaplanan tutarı yazarsın. İkinci dönemde 36.000,00 TL yerine ilk dönemde ödediğin 27.000,00 TL'yi yazarsan sonuç 42.500,00 TL çıkar ve stopajla zaten ödenmiş 9.000,00 TL'yi bir kez daha ödemiş olursun. Stopajı ise yalnız kesildiği dönemde düşersin.
Sıradaki son günler: 3. dönem (Temmuz–Eylül) için 17.11.2026 Salı, 4. dönem (Ekim–Aralık) için 17.02.2027 Çarşamba. Gelir İdaresi'nin süre tablosuna göre beyanname dönemi izleyen ikinci ayın 17'si saat 23.59'a kadar verilir; son gün resmî tatile rastlarsa izleyen ilk iş gününe uzar. Geciktirirsen aylık %3,7 gecikme zammı işler: gecikme zammı hesaplama aracıyla bedelini görebilirsin.
Asgari kurumlar vergisi geçici vergide nasıl devreye girer?
Kurumlarda hesaplanan geçici vergi, istisna ve indirimler düşülmeden önceki kazancın %10'undan az olamaz; bu kural geçici vergi dönemleri için de uygulanır (Kurumlar Vergisi Kanunu md. 32/C). Gelir vergisi mükelleflerinde asgari vergi yoktur. Bir şirketin ikinci dönemde yıl başından kazancı 1.800.000,00 TL, asgari hesapta düşülmeyen istisna ve indirimi 1.400.000,00 TL, birinci dönemde hesaplanan geçici vergisi 60.000,00 TL olsun:
| Durum | Normal hesap | Asgari hesap | Dönem vergisi | Ödenecek |
|---|---|---|---|---|
| Asgari vergi uygulanır | 400.000,00 × %25 = 100.000,00 TL | 1.800.000,00 × %10 = 180.000,00 TL | 180.000,00 TL | 120.000,00 TL |
| İlk üç hesap dönemindeki şirket | 100.000,00 TL | Uygulanmaz | 100.000,00 TL | 40.000,00 TL |
İlk defa faaliyete başlayan kurumda üç hesap dönemi boyunca asgari vergi uygulanmaz; birleşme, devir, tür değişikliği ya da bölünmeyle kurulan şirket bu istisnadan yararlanamaz. Kanun, asgari hesapta da düşülecek kalemleri sayar: iştirak kazançları, serbest bölge ve gemi sicili kazançları, teknoloji geliştirme bölgesi kazanç istisnası, Ar-Ge ve tasarım indirimi gibi. Araç bunları ayırmaz. Böyle bir kalemin varsa onu "İstisna ve indirimler" kutusuna değil, doğrudan kazanç tutarından düşerek yaz; böylece hem normal hem asgari hesap doğru çıkar.
Zarar ya da fazla kesinti varsa ne olur?
Matrah sıfıra inerse geçici vergi çıkmaz. Yıl başından kazancı 900.000,00 TL, geçmiş yıl zararı 900.000,00 TL olan bir şirkette dönemde 4.000,00 TL stopaj kesilmişse matrah ve vergi sıfırdır; araç 4.000,00 TL'yi "fazla" gösterir. Ödeme eksiye düşmez, geçici vergiden düşülemeyen kesinti de kaybolmaz: yıllık beyannamede mahsup konusu olur, mali müşavirin takip eder.
Ödediğin geçici vergi yıllık vergiden fazla çıkarsa gelir vergisinde fark önce diğer vergi borçlarına mahsup edilir, kalanı yıllık beyannamenin verildiği yılın sonuna kadar yazılı isteyerek iade alırsın (Gelir Vergisi Kanunu mükerrer md. 120). Kurumlarda yıllık beyannameden yalnız ödenen geçici vergi düşülür; fazla çıkan tutar, vergi dairesinin yazısını tebellüğ ettiğin tarihten itibaren bir yıl içinde başvurarak iade edilir (Kurumlar Vergisi Kanunu md. 34).
Geçici vergi hesabında hangi hatalar yapılır?
- Dönemin kendi kazancına oran uygulamak. Yıl başından beri biriken kazancı kullan, önceki dönemin vergisini sonra düş.
- Asgari hesabı unutmak. İstisnası ve indirimi büyük şirkette ödenecek vergi beklenenden yüksek çıkar.
- Kazancı kasadan almak. Matrah, defterden gelir: dönem sonu mal mevcudu, amortisman ve değerleme kalemleri dahildir. Mal mevcudunu istersen sayım yerine kayıtlardan da tespit edebilirsin.
- Geçici vergiyi gider yazmak. Geçici vergi gider değil, yıllık vergiye mahsup edilecek bir ödemedir.
- Herkesin ödeyeceğini sanmak. Basit usuldeki esnaf, zirai kazanç sahipleri ve yalnız ücret ya da kira geliri olanlar geçici vergi ödemez.
Kazanç rakamını defterlerden mali müşavirin verir; araç yalnız hesabı yapar. Stopajın nasıl mahsup edildiğini e-ticaret stopajı yazımızda, yıllık hesabı kurumlar vergisi hesaplama aracında görebilirsin.