Geçici vergi nedir, neden ödenir?
Geçici vergi, yıllık gelir ya da kurumlar vergisinin bir bölümünün yıl bitmeden, üçer aylık dönemler hâlinde peşin ödenmesidir. Ödediğin tutar kaybolmaz: yıllık beyannamede hesaplanan vergiden düşülür. 2026'da oran gelir vergisi mükelleflerinde %15, kurumlarda %25'tir; 2026'nın üçüncü dönem geçici vergisinin son günü 17.11.2026 Salı'dır.
Geçici vergi yeni ya da ek bir vergi sayılmaz; yıllık verginin yıl içinde ödenen peşinatıdır. Devlet vergiyi yıl sonuna kadar beklemez, çünkü dönem dönem tahsil etmek bütçe için daha düzenlidir. Senin için de bir yararı var: yıllık vergi tek seferde yığılmaz, kazancın büyüdükçe parça parça ödersin. Dönem kazancı mali müşavirin tuttuğu kayıtlardan çıkar; sen belgelerini zamanında ona ulaştırırsın.
Geçici vergiyi kimler öder?
Geçici vergiyi, kazancını gerçek usulde tespit eden ticari kazanç sahipleri, serbest meslek erbabı ve kurumlar vergisi mükellefleri öder. Yani şahıs şirketi sahibi ve serbest meslek erbabı gelir vergisi üzerinden; limited ve anonim şirketler kurumlar vergisi üzerinden geçici vergi verir.
- Öder: gerçek usulde vergilenen şahıs işletmeleri, serbest meslek kazancı olanlar, limited ve anonim şirketler.
- Ödemez: basit usuldeki esnaf, zirai kazanç sahipleri, yalnızca ücret ya da kira geliri olanlar.
Basit usuldeyken bu yıl gerçek usule geçtiysen yükümlülüklerin değişmiş olabilir; durumunu mali müşavirinle kontrol et. Şirketlerin ve şahıs işletmelerinin defter ve vergi farkını limited şirket muhasebesi ile şahıs şirketi muhasebesi yazılarımızda anlattık.
Geçici vergi dönemleri ve son ödeme günleri nelerdir?
Takvim yılı hesap dönemindeki bir mükellef için yılda dört geçici vergi dönemi vardır: Ocak-Mart için 17 Mayıs, Nisan-Haziran için 17 Ağustos, Temmuz-Eylül için 17 Kasım, Ekim-Aralık için izleyen yılın 17 Şubat'ı. Beyanname de ödeme de aynı gün saat 23.59'a kadar yapılır. 02.11.2026 itibarıyla 2026 yılı için takvim şöyle:
| Dönem | Kazanç Dönemi | Son Gün |
|---|---|---|
| 1. dönem | Ocak-Mart 2026 | 17.05.2026 Pazar'a denk geldiği için 18.05.2026 |
| 2. dönem | Nisan-Haziran 2026 | 17.08.2026 |
| 3. dönem | Temmuz-Eylül 2026 | 17.11.2026 |
| 4. dönem | Ekim-Aralık 2026 | 17.02.2027 |
Son gün resmî tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş gününe uzar (Vergi Usul Kanunu md. 18); yine de ödemeyi son güne bırakma. Dördüncü dönem beyannamesi bir süre verilmiyordu; 7566 sayılı Kanun'la 2025 takvim yılından itibaren yeniden verilmeye başladı. Özel hesap dönemin varsa dönemler yine üçer aylıktır ama hesap dönemine göre kayar; son gün ise dönemi izleyen ikinci ayın 17'si olarak kalır. Resmî tablo, Gelir İdaresi'nin beyanname verme ve ödeme süreleri belgesindedir.
Geçici vergi oranı 2026'da kaç?
2026'da geçici vergi oranı gelir vergisi mükelleflerinde %15, kurumlar vergisi mükelleflerinde %25'tir. Şahıs şirketi geçici vergi oranı da %15'tir; bu oran yıllık gelir vergisi tarifesinin ilk dilimiyle aynıdır, ama yıllık vergi kazancın büyüdükçe %40'a kadar çıkabilir (gelir vergisi dilimleri 2026).
| Mükellef | 2026 Geçici Vergi Oranı |
|---|---|
| Gelir vergisi mükellefi (şahıs işletmesi, serbest meslek) | %15 |
| Kurumlar vergisi mükellefi, genel oran (limited, anonim) | %25 |
| Banka, finansal kiralama, faktoring, sigorta gibi finans kuruluşları | %30 |
Kurumlar vergisi oranı indirimli uygulanan bir kurumda geçici vergi de indirimli hesaplanır. Oranların tamamı Gelir İdaresi'nin geçici vergi oranları tablosunda yazılıdır.
Geçici vergi nasıl hesaplanır?
Geçici vergi, yıl başından dönem sonuna kadarki kazanca oranı uygulayıp önceki dönemlerde hesaplanan geçici vergiyi düşerek bulunur. Dönemin kendi kazancı değil, yıl başından beri biriken toplam kazanç esas alınır. Dört adım yeterlidir:
- Kazancı bul: Yıl başından dönem sonuna kadarki ticari ya da serbest meslek kazancını mali müşavirin defterlerinden al.
- Matrahı çıkar: Kazançtan istisna ve indirimleri, varsa geçmiş yıl zararını düş.
- Oranı uygula: Matrahı %15 ya da %25 ile çarp.
- Mahsup yap: Önceki dönemlerde hesaplanan geçici vergiyi ve dönem içinde kesilen stopajı düş (mahsup). Kalan, ödeyeceğin tutardır.
Örnek: 2026'da çalışan bir limited şirketin yıl başından beri biriken kazancı dönem dönem şöyle büyüyor. Rakamlar örnektir ve genel oran olan %25 uygulanmıştır.
| Dönem | Yıl Başından Kazanç | Hesaplanan Vergi (%25) | Önceki Dönemlerde Hesaplanan | O Dönem Ödenecek |
|---|---|---|---|---|
| 1. dönem | 400.000,00 TL | 100.000,00 TL | 0,00 TL | 100.000,00 TL |
| 2. dönem | 800.000,00 TL | 200.000,00 TL | 100.000,00 TL | 100.000,00 TL |
| 3. dönem | 1.200.000,00 TL | 300.000,00 TL | 200.000,00 TL | 100.000,00 TL |
| 4. dönem | 1.500.000,00 TL | 375.000,00 TL | 300.000,00 TL | 75.000,00 TL |
İlk dönemde e-ticaret stopajı gibi kesintiyle 5.000,00 TL vergi ödenmişse bu tutarı da düşersin; 95.000,00 TL ödersin. Stopajın nasıl çalıştığını e-ticaret stopajı yazımızda bulabilirsin. Bir şahıs işletmesinin ilk dönem kazancı 240.000,00 TL ise geçici vergisi 240.000,00 × %15 = 36.000,00 TL olur. Kendi rakamlarınla denemek için geçici vergi hesaplama aracını kullan.
Kurumlarda asgari kurumlar vergisi geçici vergiyi de etkiler mi?
Evet, kurumlarda asgari kurumlar vergisi geçici vergi dönemlerinde de hesaplanır (Kurumlar Vergisi Kanunu md. 32/C): hesaplanan vergi, istisna ve indirimler düşülmeden önceki kazancın %10'undan az olamaz; ancak iştirak kazancı, serbest bölge ve teknoloji geliştirme bölgesi kazancı, Ar-Ge ve tasarım indirimi gibi kanunda sayılan kalemler asgari hesapta da düşülür. Yukarıdaki şirketin ilk dönem kazancı 400.000,00 TL, asgari hesapta düşülmeyen istisna ve indirimi 300.000,00 TL olsaydı normal hesap 100.000,00 × %25 = 25.000,00 TL çıkardı. Asgari hesap 400.000,00 × %10 = 40.000,00 TL olduğu için 40.000,00 TL ödenirdi. İlk defa faaliyete başlayan kurumda üç hesap dönemi boyunca asgari vergi uygulanmaz; birleşme, devir, tür değişikliği ya da bölünmeyle kurulan şirket bu istisnadan yararlanamaz. Konunun tamamını kurumlar vergisi nedir yazımızda anlattık.
Geçici vergi yıllık beyannamede nasıl mahsup edilir?
Ödediğin geçici vergiler, yıllık beyannamede hesaplanan vergiden düşülür; kalan tutarı yıllık beyanname süresinde ödersin. Düşülen tutar, ilgili yıl için tahakkuk edip ödediğin kısımdır; ödenmeyen kısım düşülmez. Geçici vergiyi vaktinde yatırmak bu yüzden önemlidir.
Örneğin yukarıdaki şirketin yıl sonu işlemlerinden sonra 2026 kazancı 1.560.000,00 TL'ye çıktı. Yıllık kurumlar vergisi 1.560.000,00 × %25 = 390.000,00 TL olur. Dört dönemde hesaplanan geçici vergi 375.000,00 TL olduğundan yıllık beyannamede 15.000,00 TL ödersin. Ödediğin geçici vergi yıllık vergiden fazla çıkarsa iade süresi mükellef türüne göre değişir. Şahıs işletmesinde fark önce diğer vergi borçlarına mahsup edilir; kalan tutarı iade almak için yıllık beyannamenin verildiği yılın sonuna kadar yazılı talepte bulunman gerekir (Gelir Vergisi Kanunu mükerrer madde 120). Limited ya da anonim şirkette vergi dairesi farkı yazıyla bildirir; yazının tebliğ edildiği tarihten itibaren bir yıl içinde başvurmazsan bu alacak düşer (Kurumlar Vergisi Kanunu madde 34/5). Bu işi mali müşavirinle takip et. Yıllık beyanda şahıs işletmeleri beyannameyi Mart sonuna kadar verir, vergiyi Mart ve Temmuz sonunda iki taksitte öder; takvim yılı kullanan şirketler ise beyanname ve ödemeyi Nisan ayında yapar.
Geçici vergi muhasebe kaydı ne zaman ve nasıl yapılır?
Geçici vergi kaydını bilanço esasındaki işletmede mali müşavirin yapar; genel uygulamada beyanname tahakkuk ettiğinde 193 numaralı Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabı borçlanır, 360 numaralı Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabı alacaklanır. Ödeme yapılınca 360 borç, banka hesabı alacak yazılır. Yıl sonunda 193'te biriken tutar, yıllık verginin karşılığıyla mahsup edilir.
| Olay | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Geçici vergi beyannamesi verilir (tahakkuk) | 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar |
| Vergi bankadan ödenir | 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | 102 Bankalar |
Geçici vergi gider sayılmaz; kazancı azaltmaz, o yüzden gider hesabına yazılmaz. Dördüncü dönem Şubat'ta ödendiği için kaydın hangi tarihe işleneceğini mali müşavirine sor; uygulama işletmeden işletmeye değişebilir.
Geçici vergi ile yıllık vergi arasındaki fark nedir?
Geçici vergi yıl içinde ödenen peşin vergi, yıllık vergi ise yıl sonunda hesaplanan asıl vergidir. Kurumlar vergisi ile geçici vergiyi karşılaştırınca fark şöyle çıkar:
| Konu | Geçici Vergi | Yıllık Vergi |
|---|---|---|
| Ne zaman? | Yılda dört kez, üçer aylık dönemlerin ardından | Yılda bir kez, hesap dönemi bitince |
| Matrah | Yıl başından dönem sonuna kadarki kazanç | Yılın tamamının kazancı |
| Oran | Gelir vergisinde %15, kurumlarda %25 | Gelir vergisinde %15'ten %40'a artan tarife, kurumlarda genel oran %25 |
| Sonucu | Yıllık vergiden düşülen peşin ödeme | Kesin vergi |
Kurumlar vergisinin kendisi, yani oranı, beyan ve ödeme günleri ayrı bir yazıda: kurumlar vergisi nedir. İki vergi arasındaki bağı bir cümleyle söylersek: yıl içindeki geçici vergilerin toplamı, yıllık verginin hazır ödenmiş bölümüdür.
Geçici vergiyi kaçırmamak için ne yapmalısın?
Geçici vergiyi kaçırmamanın yolu, günü takvime yazmak ve tutarı önceden ayırmaktır. Üç alışkanlık işini görür:
- Günü yaz: 17 Mayıs, 17 Ağustos, 17 Kasım ve 17 Şubat'ı, örneğin 17.11.2026'yı, birkaç gün öncesiyle takvimine ekle.
- Kârı izle: Gelirini ve giderini her gün kaydet; dönem sonuna doğru mali müşavirinden tahmini rakam iste.
- Parayı ayır: Vergi parasını son gün aramak yerine, kasaya para girdikçe bir kısmını ayrı bir hesapta tut.
Kayıtları düzenli tutmak için bir ön muhasebe programı işini kolaylaştırır. Uygun Muhasebe'nin Gelir-Gider Özeti dönem kârını gösterir; bu, bilanço kârı değildir ama ne kadar vergi çıkabileceğine dair ilk fikri verir. Mali müşavirin kayıtları kendi panelinden görür, vergiyi ise yine o hesaplar.
Bu yazı genel bilgi içindir; vergi ve hukuk kararlarında mali müşavirine danış. Mevzuat değiştikçe yazıyı güncelliyoruz; güncelleme tarihi başlığın altında.