Vade farkı ve adat nasıl hesaplanır?
Vade farkı, vadesi geçen borca gecikme süresince eklenen bedeldir. Adat yönteminde her satırın tutarını gecikme gün sayısıyla çarparsın, adatları toplarsın ve toplamı yıllık oranla vade farkına çevirirsin: vade farkı = adat × yıllık oran ÷ (100 × yıl günü). Böylece farklı tutarlı ve farklı vadeli onlarca faturayı tek hesapta toplayabilirsin.
Örnek: 85.000,00 TL'lik bir faturanın vadesi 15.09.2026'ydı, fatura 15.10.2026'da ödendi. Gecikme 30 gündür ve adat 85.000,00 × 30 = 2.550.000,00 eder. Yıllık %48 oran ve 365 gün tabanıyla vade farkı 3.353,42 TL, %20 KDV 670,68 TL, vade farkı faturası 4.024,10 TL olur; borçla birlikte ödenecek toplam 89.024,10 TL'dir. %48, örnekte kullandığımız varsayımsal bir orandır. Senin oranın sözleşmende ya da faturanda yazan orandır.
Cari hesapta birden çok faturanın adatı nasıl toplanır?
Her fatura için gün, adat ve vade farkını ayrı hesaplar, sonra toplarsın. Vadesi henüz gelmemiş satır gün almaz. Tabloda ödeme tarihi 30.10.2026, yıllık oran %48, taban 365 gündür.
| Tutar | Vade | Gecikme | Adat | Vade farkı |
|---|---|---|---|---|
| 40.000,00 TL | 01.10.2026 | 29 gün | 1.160.000,00 | 1.525,48 TL |
| 25.000,00 TL | 10.10.2026 | 20 gün | 500.000,00 | 657,53 TL |
| 12.500,00 TL | 20.10.2026 | 10 gün | 125.000,00 | 164,38 TL |
| 18.000,00 TL | 05.11.2026 | 0 gün (vadesi gelmedi) | 0,00 | 0,00 TL |
| Toplam 95.500,00 TL | 1.785.000,00 | 2.347,39 TL |
Toplam vade farkına %20 KDV olan 469,48 TL eklenince vade farkı faturası 2.816,87 TL olur. Ortalama vadeyi ayrıca görmek istersen ortalama vade hesaplama aracına bak.
Yıl 365 gün mü, 360 gün mü sayılır?
Sözleşmende hangisi yazıyorsa onu kullan. Yukarıdaki hesapta 365 gün tabanı 2.347,39 TL, 360 gün (ticari yıl) tabanı 2.380,01 TL vade farkı verir; 360 aynı oranda biraz daha yüksek çıkar. Sözleşme tabanı yazmıyorsa karşı tarafla aynı tabanda anlaş ve faturaya yaz.
Adat hesabında hangi faiz oranı kullanılır?
Adat yönteminin kendisinde sabit bir oran yoktur; kullanılacak oran sözleşmede ya da faturadaki vade farkı şartında yazan orandır. Oranı hiç yazmadıysan vade farkı yerine kanuni temerrüt faizi tartışılır: 3095 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre ticari işlerde temerrüt faizi, Merkez Bankası'nın önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslara uyguladığı oran üzerinden istenebilir; bu oran 30 Haziran'da beş puan ya da daha çok değişmişse yılın ikinci yarısında yeni oran geçerli olur. Bu sayfada oran vermiyoruz, çünkü oranlar sık değişiyor; güncel oranı yayımlandığı resmî kaynaktan kontrol et ve hesabı faiz hesaplama aracında dene.
Gecikme zammı ayrı bir kavramdır. Devlete olan vergi borçları için 6183 sayılı Kanun'a göre hesaplanır; iki işletme arasındaki alacakta vade farkı ya da temerrüt faizi söz konusudur. Vergi borcu için gecikme zammı hesaplama aracını kullan.
Vade farkına KDV nasıl hesaplanır?
Vade farkı KDV'ye tabidir. KDV Kanunu'nun 24. maddesinin (c) bendi vade farkı, fiyat farkı, kur farkı ve faizi matraha dahil sayar. KDV oranı asıl malın ya da hizmetin oranıdır: yukarıdaki 2.347,39 TL'lik vade farkı %20'lik bir malda 469,48 TL, %10'luk malda 234,74 TL KDV getirir. Vade farkı, asıl faturayı değiştirmeden ayrı bir vade farkı faturasıyla belgelenir.
Tevkifata tabi bir işlemin bedeli sonradan artarsa KDV Genel Uygulama Tebliği, "fiyat farkı, kur farkı ve benzeri nedenlerle" yapılan artış için fatura düzenlenmesini ve hesaplanan KDV üzerinden tevkifat uygulanmasını ister. Bunun için asıl işlemin tevkifata tabi tutulmuş olması gerekir. Tebliğ vade farkını adıyla saymaz; vade farkının bu "benzeri nedenler"e girip girmediğini faturayı kesmeden önce mali müşavirine sor.
Vade farkı faturası ne zaman kesilir, nasıl kaydedilir?
Vade farkı faturası için ayrı bir süre bulamadık. Genel kural olan 7 gün (Vergi Usul Kanunu md. 231/5) teslim ya da hizmet tarihinden başlar; vade farkında hangi tarihten sayılacağı konusunda yayımlanmış açık bir kural yok. Vade farkı kesinleşince faturayı geciktirme ve tarihi mali müşavirinle belirle. Günleri saymak için fatura kesme süresi aracını kullanabilirsin. Faturanın hangi hesaplarda izleneceği şirketin hesap planına ve vade farkının niteliğine göre değişir; bu kaydı mali müşavirin yapar.
Vade farkı faturasını kesmeden önce neleri kontrol etmelisin?
- Vade farkı şartı yazılı mı? Sözleşme, sipariş, teklif ya da karşı tarafın kabul ettiği bir kayıt, uyuşmazlıkta dayanağın olur.
- Oran ve yıl tabanı (365 ya da 360) yazılı şartla aynı mı?
- Vade ve ödeme tarihleri belgelerle (fatura, dekont) tutuyor mu? Gün sayısı bu tarihlerden çıkar.
- KDV oranı asıl malın ya da hizmetin oranı mı?
- Faturanın yanına satır satır hesabı ekle; karşı taraf rakamları kendi kayıtlarıyla kolayca karşılaştırır.
Vade farkını Excel'de nasıl hesaplarsın?
Her fatura için bir satır aç. Gün sayısı = ödeme tarihi − vade tarihi (sonuç eksi çıkarsa 0 al). Adat = tutar × gün sayısı. Vade farkı = adat × yıllık oran ÷ (100 × 365 ya da 360). Her satırı kuruşa yuvarla ve topla; araç da böyle yapar. Tablondaki sonuçları yukarıdaki rakamlarla karşılaştırarak formülünü doğrulayabilirsin.