Fatura tutarı hangi sırayla hesaplanır?
Fatura tutarı şu sırayla bulunur: önce satırlar toplanır, sonra iskontolar düşülür, sonra KDV hesaplanır, en sonda varsa tevkifat çıkarılır. İndirimler KDV'den önce düşülür, çünkü KDV iskontolu tutar (matrah) üzerinden hesaplanır. Aşağıdaki tablo her adımı ve dayanağını gösteriyor; yukarıdaki araç da aynı sırayı izler.
| Adım | Ne yapılır? | Dayanak |
|---|---|---|
| 1. Satır tutarı | Miktar × birim fiyat bulunur, satır iskontosu varsa düşülür | Faturada malın ya da işin cinsi, miktarı, fiyatı ve tutarı yazılır (Vergi Usul Kanunu md. 230) |
| 2. Fatura altı indirim | Satırlara, tutarları oranında dağıtılır | Faturada gösterilen, ticari teamüllere uygun iskontolar matraha girmez (KDV Kanunu md. 25/a) |
| 3. Matrah | İndirimden sonra kalan tutar. Satıcının yaptığı taşıma, yükleme, ambalaj ve sigorta giderleri ile vade farkı da buna katılır | KDV Kanunu md. 20 ve 24 |
| 4. KDV | Her satırın matrahı kendi KDV oranıyla çarpılır, sonuç kuruşa yuvarlanır | Satırın oranı (%1, %10 ya da %20) |
| 5. Tevkifat | Varsa KDV'nin tevkif edilen kısmı toplamdan düşülür | KDV Genel Uygulama Tebliği, bölüm I/C-2.1.3 |
| 6. Ödenecek tutar | Matrah + KDV − tevkif edilen KDV | Tevkifatsız faturada matrah + KDV |
Fatura altı indirim KDV'den önce mi düşülür?
Evet, indirim KDV'den önce düşülür ve KDV indirimli tutardan hesaplanır. 1.000,00 TL'lik, %20 KDV'li bir satırda indirim yoksa KDV 200,00 TL, fatura 1.200,00 TL olur. Faturanın altına 100,00 TL indirim yazarsan matrah 900,00 TL'ye, KDV 180,00 TL'ye, toplam 1.080,00 TL'ye iner. Aynı satıra %10 iskonto yazsan da sonuç değişmez: 1.080,00 TL.
Bu yüzden indirimi toplamdan düşmek yanlıştır. Toplamdan düşersen KDV 200,00 TL'de kalır, oysa doğru KDV 180,00 TL'dir; yani KDV'yi gerçekte olması gerekenden fazla göstermiş olursun. KDV Kanunu yalnız faturada gösterilen iskontoyu matrah dışında saydığı için indirimi mutlaka faturaya yaz.
Tevkifatlı fatura nasıl hesaplanır?
Tevkifatlı faturada KDV her zamanki gibi hesaplanır; tevkifat oranı kadarı alıcıya geçer. Alıcı bu kısmı sana ödemez, kendisi beyan edip öder. Formül şöyledir: tevkif edilen KDV = KDV × tevkifat oranı ve ödenecek tutar = matrah + KDV − tevkif edilen KDV. Oran, mal ya da hizmetin türüne göre Tebliğ'de 9/10, 7/10 gibi kesirlerle yazılıdır. Tablo, KDV hariç 20.000,00 TL'lik bir faturanın %20 KDV ile türlere göre nasıl değiştiğini gösteriyor.
| Tür (kod) | Oran | Alıcının beyan edeceği KDV | Sende kalan KDV | Ödenecek tutar |
|---|---|---|---|---|
| Tevkifat yok | — | 0,00 TL | 4.000,00 TL | 24.000,00 TL |
| 601 Yapım işleri | 4/10 | 1.600,00 TL | 2.400,00 TL | 22.400,00 TL |
| 602 Danışmanlık, denetim | 9/10 | 3.600,00 TL | 400,00 TL | 20.400,00 TL |
| 603 Makine ve taşıt bakım, onarım | 7/10 | 2.800,00 TL | 1.200,00 TL | 21.200,00 TL |
| 604 Yemek servisi | 5/10 | 2.000,00 TL | 2.000,00 TL | 22.000,00 TL |
| 612 Temizlik | 9/10 | 3.600,00 TL | 400,00 TL | 20.400,00 TL |
| 624 Yük taşımacılığı | 2/10 | 800,00 TL | 3.200,00 TL | 23.200,00 TL |
| 625 Ticari reklam | 3/10 | 1.200,00 TL | 2.800,00 TL | 22.800,00 TL |
Örnek: Bir teknik servis, bakımını yaptığı makine için bir bankaya 38.400,00 TL + %20 KDV'lik fatura kesiyor ve işlem 603 kodlu 7/10 tevkifata giriyor. KDV 7.680,00 TL, tevkif edilen kısım 5.376,00 TL, ödenecek tutar 40.704,00 TL olur. Faturada tevkifata tabi tutar, hesaplanan KDV ve tevkif edilen KDV ayrı gösterilir. Alıcı 5.376,00 TL'yi işlemin yapıldığı dönemin 2 No.lu KDV beyannamesiyle beyan edip öder; senin beyannamene yalnız kalan 2.304,00 TL girer.
Tevkifat yalnız Tebliğ'de sayılan işlemlerde uygulanır ve her işlem için tevkifat yapacak alıcılar ayrıca yazılıdır: KDV mükellefleri ya da kamu kurumları gibi belirlenmiş alıcılar. Danışmanlıkta (602) örneğin yalnız Tebliğ'de sayılan alıcılar tevkifat yapar. Alıcı bu gruba girmiyorsa ya da işlemin KDV dahil bedeli Tebliğ'deki alt sınırı aşmıyorsa tevkifat uygulanmaz. e-Fatura ve e-Arşiv'de tür, Gelir İdaresi'nin kod listesindeki üç haneli kodla seçilir ve oran türe bağlıdır. Hangi alıcının neyi tevkif ettiğini KDV tevkifatı nedir yazımızda, türlere göre oranları KDV tevkifatı hesaplama aracında bulabilirsin.
Fatura hesabında en sık yapılan hatalar neler?
- KDV dahil fiyatı KDV hariç girmek. 1.000,00 TL'yi KDV dahil girersen matrah 833,33 TL, KDV 166,67 TL, toplam 1.000,00 TL çıkar. Aynı tutarı KDV hariç girersen toplam 1.200,00 TL olur ve müşteriye 200,00 TL fazla yazmış olursun.
- İndirimi KDV'den sonra düşmek. Yukarıda gördüğün gibi KDV'yi olduğundan fazla gösterir.
- Taşıma, ambalaj ve vade farkını dışarıda bırakmak. Bu giderler matrahın parçasıdır (KDV Kanunu md. 24); faturaya satır olarak yaz ve KDV'sini de hesapla.
- Tevkifatta iki toplamı karıştırmak. KDV dahil toplam (matrah + KDV) ile ödenecek tutar (tevkifat düşülmüş) aynı değildir. Yukarıdaki 603 örneğinde ödenecek tutar 40.704,00 TL'dir; matrah + KDV bundan 5.376,00 TL, yani tevkif edilen KDV kadar fazladır.
- KDV'yi toplamdan tek seferde hesaplamak. Faturada KDV satır satır hesaplanıp kuruşa yuvarlanır; tek seferde bulduğun tutarla 1-2 kuruş fark çıkabilir. Ayrıntıyı KDV hesaplama aracının altındaki rehberde anlattık.
Hesabı yaptıktan sonra faturayı nasıl düzenleyeceğini fatura nasıl kesilir ve e-Arşiv fatura nasıl kesilir yazılarından öğrenebilirsin. Hangi tutardan sonra fatura kesmenin zorunlu olduğunu fatura kesme sınırı yazımızda anlattık. Uygun Muhasebe'de fatura keserken iskonto, KDV ve tevkifat bu sırayla hesaplanır.