Fatura nedir ve ne işe yarar?
Fatura, satılan mal ya da yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere satıcının müşteriye verdiği ticari belgedir (Vergi Usul Kanunu madde 229). Satıcı için satışın ve KDV'nin, alıcı için giderin ve indirebileceği KDV'nin kanıtıdır. Bugün fatura üç biçimde karşına çıkar: e-Fatura, e-Arşiv fatura ve basılı kâğıt fatura.
Fatura ile en sık karıştırılan belgeler fiş, irsaliye ve makbuzdur. Farkı şöyle düşün: fatura satışı, irsaliye malın yolculuğunu, fiş ise küçük perakende satışı belgeler.
| Belge | Ne İçin Düzenlenir? |
|---|---|
| Fatura | Mal ya da hizmet satışının ve müşterinin borcunun belgesi |
| Perakende satış fişi, yazarkasa fişi | Fatura vermek zorunda olmadığın satışlar; kanun bu satışların fişle belgelenmesine izin verir (VUK madde 233) |
| Sevk irsaliyesi | Malın bir yerden başka bir yere taşındığını gösterir; fiyat bilgisi taşımak zorunda değildir |
| Gider pusulası | Belge düzenleme zorunluluğu olmayan kişiden mal ya da hizmet alan işletmenin düzenlediği belge (madde 234) |
| Serbest meslek makbuzu, müstahsil makbuzu | Serbest meslek erbabının tahsilatı (madde 236) ve çiftçiden alınan mal (madde 235) için düzenlenir |
Faturada hangi bilgiler zorunludur?
Vergi Usul Kanunu madde 230'a göre faturada en az şu beş bilgi bulunur:
- Faturanın düzenlenme tarihi, seri ve sıra numarası.
- Faturayı düzenleyenin adı, varsa ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası.
- Müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi; varsa vergi dairesi ve hesap numarası.
- Malın ya da işin cinsi, miktarı, fiyatı ve tutarı.
- Satılan malın teslim tarihi ve irsaliye numarası (mal irsaliyeyle sevk edildiyse).
Hesap numarası, uygulamada vergi kimlik numarandır. KDV'ye tabi satışta KDV oranı ve tutarı da faturada ayrıca gösterilir. e-Fatura ve e-Arşiv'de bu bilgilerin yanına sistemin verdiği benzersiz fatura kimliği (ETTN) eklenir. Doldurulmuş bir örnek için fatura örneği sayfamıza bakabilirsin; adım adım kesme rehberi fatura nasıl kesilir yazımızda.
Örnek: Bir faturada kalemler nasıl görünür?
Bir kırtasiye, bir limited şirkete 27.09.2026 tarihinde iki kalem ürün satıyor. Faturada satıcının ve alıcının unvanı, adresi, vergi dairesi ve numarasıyla birlikte aşağıdaki kalemler yer alır. KDV oranı %20'dir.
| Mal Cinsi | Miktar | Birim Fiyat | Tutar |
|---|---|---|---|
| A4 fotokopi kâğıdı (koli) | 20 | 750,00 TL | 15.000,00 TL |
| Yazıcı toneri | 5 | 1.000,10 TL | 5.000,50 TL |
| KDV hariç toplam | 20.000,50 TL | ||
| KDV (%20) | 4.000,10 TL | ||
| Ödenecek toplam | 24.000,60 TL |
Fatura türleri nelerdir?
Fatura türleri iki ayrı eksende sıralanır: belgenin biçimi (e-Fatura, e-Arşiv, kâğıt) ve işlemin niteliği (satış, iade, tevkifat gibi). Aşağıdaki tablo ikisini birlikte gösterir:
| Fatura Türü | Ne Demek, Ne Zaman Kullanılır? |
|---|---|
| Satış faturası | Mal ya da hizmeti satan keser. Aynı belge alıcıda "alış faturası" olur. |
| e-Fatura | Satıcı ve alıcı e-Fatura kullanıcısıysa aralarındaki fatura GİB sistemi üzerinden elektronik düzenlenir. |
| e-Arşiv fatura | Alıcı e-Fatura kullanıcısı değilse (vatandaş dahil) elektronik düzenlenen fatura. |
| Kâğıt (matbu) fatura | Basılı fatura. 2026'da, istisnai hâller dışında yalnızca basit usul ve işletme hesabı esasında defter tutanlar bazı tutarlara kadar kullanabilir. |
| İade faturası | Satılan mal geri geldiğinde ya da satış geçersiz olduğunda ilk faturanın etkisini kaldırmak için kesilir. |
| Tevkifatlı fatura | KDV'nin bir kısmını (ya da tamamını) alıcı beyan eder; faturada tevkifat alanları ayrıca gösterilir. |
| İstisna faturası | KDV'den istisna olan işlemde KDV hesaplanmadan kesilir. |
| Fiyat farkı ve vade farkı faturası | Satıştan sonra ortaya çıkan fiyat, kur ya da vade farkı için kesilen ek fatura. |
| Proforma fatura | Fatura değildir; satıştan önce fiyatı ve koşulları göstermek için hazırlanan teklif niteliğinde belgedir. |
| Açık ve kapalı fatura | Resmî bir tür değil, ticaret dilinde kullanılan bir ayrım: bedeli sonradan ödenecek (vadeli) faturaya "açık", bedeli faturayla birlikte ödenmiş faturaya "kapalı" denir. |
Proforma dışındakilerin hepsi Vergi Usul Kanunu'ndaki fatura sayılır; fark, işlemin niteliğinde ve belgenin düzenlenme yolundadır. Tevkifat ve iade gibi özellikler tek satışta birleşebilir.
e-Fatura ile e-Arşiv fatura arasındaki fark nedir?
Fark, alıcının kim olduğundadır: iki taraf da e-Fatura kullanıcısıysa fatura e-Fatura, alıcı kullanıcı değilse e-Arşiv olur. İkisi de elektronik düzenlenir ve kâğıt faturanın yerini tutar.
| e-Fatura | e-Arşiv Fatura | |
|---|---|---|
| Alıcı kim? | e-Fatura kullanıcısı bir işletme | e-Fatura kullanıcısı olmayan işletme ya da vatandaş |
| Alıcı yanıt verir mi? | Ticari senaryoda alıcı, faturanın geldiği günden 8 gün içinde kabul ya da red yanıtı verir | e-Fatura gibi bir kabul-red akışı yoktur; vergi mükellefi alıcı GİB portalından iptal talebi ya da itiraz bildirimi açabilir |
| Hata nasıl düzeltilir? | Temel senaryoda portaldan 8 gün içinde iptal (karşı tarafın onayıyla), ticari senaryoda yalnızca red ya da itiraz | Alıcıya iletildiği günden 8 gün içinde iptal talebi; mükellef alıcı reddederse fatura GİB kayıtlarında geçerli görünmeye devam eder |
İkisinin de tanımı, kimlerin kullanması gerektiği ve başvuru adımları yukarıdaki türler tablosundaki bağlantılı yazılarda ayrıntılı anlatılıyor.
Faturayı kim kesmek zorundadır?
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, basit usulde vergilendirilen esnaf ve defter tutan çiftçiler, sattıkları mal ve yaptıkları işler için fatura vermek zorundadır. Alıcı da bir tüccar, esnaf ya da serbest meslek sahibiyse tutar ne olursa olsun fatura kesilir. Alıcı vatandaşsa bedel 2026 için 12.000 TL'yi geçince ya da müşteri isteyince fatura zorunludur; bedel bu tutarı geçmiyor ve müşteri fatura istemiyorsa satış fişle belgelenebilir. Rakamın nasıl bulunduğunu fatura kesme sınırı 2026 yazımızda açıkladık.
Fatura, malın teslimi ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir; bu süre içinde düzenlenmeyen fatura hiç düzenlenmemiş sayılır. Ayrıntısı fatura kesme süresi yazımızda.
Pazaryerinde satış yapıyorsan müşterinin siparişi için faturayı satıcı olarak sen düzenlersin; pazaryeri ise komisyon ve hizmet bedeli için sana ayrıca fatura keser.
Fatura nasıl kesilir?
Fatura kesmek dört adımdır: müşterinin bilgilerini al, faturanın türüne karar ver, kalemleri ve KDV'yi yaz, faturayı düzenleyip müşteriye ilet. Alıcı e-Fatura kullanıcısıysa e-Fatura, değilse e-Arşiv düzenlersin. Adımları ve sık hataları e-Fatura nasıl kesilir ve e-Arşiv fatura nasıl kesilir yazılarında gösterdik.
Naylon fatura nedir, nasıl anlaşılır?
Naylon fatura, halk arasında gerçek bir mal ya da hizmet satışına dayanmayan sahte faturaya verilen addır. Vergi Usul Kanunu madde 359'a göre belgeyi sahte düzenleyen de kullanan da hapis cezasıyla karşılaşır. Gerçek bir işlemi tutar ya da nitelik bakımından yanıltıcı gösteren belge (muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge) için de on sekiz aydan beş yıla kadar hapis öngörülür. Böyle bir faturayla yaptığın gider kaydı ve KDV indirimi de sorun çıkarabilir.
Sahte faturaya düşmemek için şunları yap:
- Satıcının vergi kimlik numarasını ve faaliyetini kontrol et; ayrıntısı vergi levhası sorgulama yazımızda.
- e-Arşiv faturayı GİB'in e-Arşiv Fatura Sorgulama ekranında satıcının vergi numarası, fatura numarası ve ödenecek tutarla sorgula: kayıtlı çıkmayan bir fatura sorun işaretidir.
- Teslimin gerçekten yapıldığını gösteren belgeni (irsaliye, banka dekontu) sakla; 30.000 TL'yi aşan ödemeleri banka gibi finansal kurumlar üzerinden yap.
- Piyasanın çok altındaki fiyatı ya da "faturasız daha ucuz" teklifini uyarı işareti say.
Faturalar kaç yıl saklanır?
Faturalar, ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklanır (Vergi Usul Kanunu madde 253). Örneğin 27.09.2026 tarihli bir faturayı 2027'den başlayarak beş yıl, yani 31.12.2031'e kadar saklarsın.
Faturayı kolay kesmek ve takip etmek için ne kullanabilirsin?
Faturayı elle yazmak yerine bir ön muhasebe programı kullanırsan KDV, iskonto ve toplamlar satır satır hesaplanır. Uygun Muhasebe'de e-Fatura'ya geçtiysen fatura alıcıya göre e-Fatura ya da e-Arşiv olarak düzenlenir; alacağını da aynı yerden takip edersin. Defter kayıtlarını ve beyannameleri yine mali müşavirin hazırlar; sen faturaları ve tahsilatları düzenli tutarsın.
Bu yazı genel bilgi içindir; vergi ve hukuk kararlarında mali müşavirine danış. Mevzuat değiştikçe yazıyı güncelliyoruz; güncelleme tarihi başlığın altında.